God van de Euro – of toch maar niet

Wat ik nu doe is een beetje linke soep. Ik ga iets zeggen over de Kredietcrisis en God. ‘Oh, nee hè’. Ja toch, maar wacht: linker nog is dat ik tegen wat christelijke schenen en goede bedoelingen aanschop. Doekle Terpstra c.s. roepen op om deze veertigdagentijd als inzet te nemen voor herbezinning rond de Kredietcrisis. Ik heb daar wat ongemakkelijke gevoelens bij. De komende dagen een korte serie over God & de Euro: hoe toch maar niet, daarna een zo weer wel en als derde een heel andere kant van God van de Zuidas: hoe ik ervan droom. Dit nu, morgen en dit weekend. Komt ‘ie.

Cartoon van Ruben Oppenheimer in NRC: Christus gekruisigd aan de Euro

Behalve Doekle Terpstra, zat ook Rick van der Ploeg bij Pauw en Witteman, nou heeft hij in tegenstelling tot mij wel verstand van dit soort zaken. Maar hij begon te zeggen dat hij er wat misselijk van werd. Ik balen, want dat gebeurde mij ook al. De dagen erna las ik wat, begon hard te twijfelen aan de staat van mijn christelijk geloof, voelde me errug seculier van binnen en nu probeer ik maar te pakken wat het is. Want de goede bedoelingen respecteer ik enorm, en ik baal als ik de discussie in de NRC online zie staan. De uitgelezen plek voor allen die hun overrijpe frustraties over christenen en andere moraalridders willen lozen. Het internet is geduldig. Waar gaat dit over?

Mensen als Terpstra, Adjiedj Bakas, Lans Bovenberg e.a. hebben deze week een soort Paasbrief gepubliceerd waarin ze oproepen tot bezinning en inkeer rond de Kredietcrisis. Als geluid vanuit de christelijke traditie. Dat is moedig, en dat is ook stevig omdat je de christelijke traditie een stem geeft in het publieke debat. Kort gezegd, komt hun verhaal erop neer dat ze de woorden van Jezus aanhalen, dat je eerst maar eens de balk uit je eigen oog moet halen voordat je wijst op de splinter van je buurman. Ze hekelen de veroordelende wijsvinger richting bankiers en andere zakenlui, en willen dat we op de knieën gaan en uitspreken dat ‘wij allen schuldig staan’. Kijk, dit is superchristelijk zou je zeggen, dus kun je vooral kritiek van niet-christenen verwachten. Of toch niet? Nee: ik heb moeite en ben christen en ga nu een poging doen die twee samen overeind te houden. Ook omdat ik dit belangrijk vind. Ik zal zeggen waarom.

Wat me trof tijdens de uitzending was op de achtergrond de cartoon van Ruben, zoals hierboven afgebeeld. Bijzonder fraai en knap gemaakt. Jezus aan het kruis hangend, maar dat kruis is de Euro. Ik kan er lang naar kijken en blijven kijken. Het raakt me bijzonder. En precies ook daarom kom ik toch in botsing met de tekst en woordkeus van Doekle Terpstra c.s. Laat ik voor de duidelijkheid maar even vrij spontaan wat dingen roepen die me prikkelen. Daarna hoop ik nog iets genuanceerder het scherp te stellen wat het is dat ik niet wil.
Want dat is wel mijn gevoelsreactie: hier heb ik geen zin in. Doe dit niet, hier gaat iets mis, hier help je christelijke opinievorming niet mee en geef je te veel ruimte voor ruis en terecht verweer. En daarvoor is dat kruis van Christus mij toch echt te dierbaar.
Hier wat korte puntjes:

Het is te gemakkelijk te wijzen naar zelfverrijking. Immers hebben we niet allemaal geprofiteerd van de hoge rendementen op de aandelen?

Ja, ho even, zo ken ik er nog meer. Ik weet iets van nederigheid, van bescheidenheid, van zelfreflectie en geestelijke inkeer. Maar ik heb het gevoel dat dit precies op de verkeerde toon en het verkeerde moment komt. Hier hoor ik helaas de christelijke traditie in z’n vervorming in meeklinken: ‘we zijn allen zondaars, dus we bedekken alles met de mantel der liefde en slaan alles ermee plat’. Zal niet bedoeld zijn, maar de misselijkheid van een Rick van der Ploeg kon hiermee wel eens samenhangen. Durf alsjeblieft wel dingen te benoemen: een luchtbel-economie, een doorgeslagen markteconomie, zelfverrijking van miljarden, enz.

Pasen daagt uit om solidariteit concreet vorm te geven. Laten we bijvoorbeeld een sociaal-economische adempauze nemen om bij zinnen te komen en ons te bezinnen op de economie van morgen.

Op zich aardig voorstel, maar het klinkt weer zo typisch, ja nou ik weet het niet. Mensen uit het onderwijs en de zorg even hard laten meebezuinigen? Dat verdient al geen drol, zeker niet in vergelijking met de commerciële sector. Is dat nou christelijk solidair? Heeft dat iets met Jezus aan het kruis te maken? Ik weet het niet. Op mij komt het over als wat kerktaal, waar wel een goede kern in zit, maar wat niet over gaat komen, mee omdat het juist vanuit de christelijke waarden niet scherp verbonden is met de Kredietcrisis. Ik snap dat niet, want deze mensen, waaronder een communicatie-directeur, moeten dat tien keer beter kunnen. Maar dit zie je bij voorbaat fout gaan. Wat ook gebeurde bij Pauw en Witteman. Jammer.

Wat is echt belangrijk? Worden we echt gelukkiger van nog een flatscreen-tv? ‘Wat verdien je?’ ‘Wat is je netwerk?’ Dit soort vragen ligt te vaak op onze lippen. De waardigheid van een persoon lijkt vooral af te hangen van onze inhoud van de loonstrook of het netwerk op Hyves of LinkedIn.

Hieraan gekoppeld wordt dan de christelijke overtuiging van waarde door relatie met de ander en de Ander. Dat laatste is fraai en deel ik. Toch vind ik die TV en Hyves wel erg goedkoop uit de trefwoordenla getrokken. Is dit nou echt het probleem? Pak je hiermee diepere lagen? Of sla je helaas de plank net mis en loopt de oproep in z’n geheel mee daardoor het risico niet gehoord te worden.

Doekle TerpstraIk besef dat m’n kritische vragen ook iets over mij zeggen. Ik geloof bijvoorbeeld in nederigheid en schuldbesef, maar ik moet niet zoveel hebben van een deken-van-schuld waar we met elkaar onder duiken. Ik erken het risico van verafgoding van geld en materie, maar ik heb echt niets met een soberheidsideaal. Voor anderen prima misschien, aan mij niet besteed. Ik bedoel vooral ook: zeg niet dat zoiets typisch christelijk is, want juist christelijk geloof kan tot bloei komen in elke situatie: arm, rijk, voorspoed, tegenspoed, in een klooster-retraite en in in een leren fautteuil voor een flatscreen van 47”. Ik deel de allergie tegen het wijzen met de beschuldigende vinger, leer dat juist vanuit de christelijke spiritualiteit steeds dieper, maar ik geloof niet in deze domineesretoriek waarmee de koopman tot solidariteit wordt gemaand. Dit gaat niet werken. Dit communiceert niet, en dat is vrij essentieel. Maar mijn grootste frons wordt helder via dat plaatje van Ruben over Jezus aan de Euro hangend.

Daar sluit ik mee af. Morgen meer over hoe dan wel. Nu nog iets over het probleem dat voor mij opdaagt met de gekruisigde Jezus voor ogen, kijkend naar de Kredietcrisis, rijdend langs de Zuidas en denkend aan veel normale mensen met hun mee- en tegenvallers. Ook ik was weer in de Albert Heijn met een kar overvol. Ik zie wel wat blikken, en roep nog net niet: ‘Ik heb vier kinderen en dit is voor de hele week’. Zal mij wat.
Wat wil ik niet aannemen in dit op zich respectabele stuk van deze christenen?

Ik ben er niet helemaal uit. Maar iets in deze richting: Jezus de gekruisigde is een zodanig groot mysterie en zo belangrijk voor mij en in mijn ogen voor de wereld, dat ik het slecht kan hebben als ik het gevoel krijg dat er te grote of verkeerd gekozen woorden geroepen worden. Als je een oproep doet voor bezinning, hang dat op aan de juiste kruispaal. En kijk heel nauwkeurig als je het wilt verbinden met die ene Figuur aan dat kruis. Kerktaal, een wat moralistische toon, en een ‘we zijn allemaal een beetje fout’ helpen niet om te verdiepen. Komt bij dat je dit niet roept op een intern christelijk feestje, maar in de NRC en bij Pauw en Witteman: in het publieke domein. Je wilt andersdenkenden en ook mensen die totaal je geloof niet delen hier dus in meenemen.

En daar gaat iets mis.
Misschien wel omdat bezinning lastig is.
Omdat spirituele bezinning al helemaal on-Nederlands is geworden.
En omdat de Kredietcrisis complex is.
En de christelijke traditie wat neiging kent te snel iets te roepen wat niet to the point is.
En omdat… het kruis van Jezus inderdaad zeer relevant is.
Maar Jezus lastig op te hangen is aan de Euro.
De cartoonist is hier degene die de spijker op z’n kop slaat.

About these ads

Een gedachte over “God van de Euro – of toch maar niet

  1. Pingback: De bank, De Prooi en de Bijbel | Remmelt Meijer

Reacties zijn gesloten.