Geloven & Denken, Geloven & Leven

Het merk Schepper & Co


Getagd: , , , , , , , , .

Een gesprekje van 10 minuten bij Schepper & Co van de NCRV afgelopen maandag geeft nog weer een andere kant weer van het gebeuren rond Andries Knevel en de discussie over schepping en evolutie. Ik schrijf het op nadat mijn kinderen enthousiast terugkwamen uit Naturalis en botjes hebben laten keuren die 10.000 jaar oud zouden zijn. Mijn kids waren enthousiast. Maar ik hoef niet te twijfelen of ze ook geloven in God als de Schepper. Opmerkelijk, of juist niet? Het geloof van kinderen heeft blijkbaar wat.

Wat mij triggert in het gesprek onder leiding van Jacobine Geel is vooral de inzet op het merk EO. Volgens deskundige uit de reclamewereld, Eugene Roorda leidt het geen twijfel of Andries Knevel heeft het merk EO beschadigd. Althans de beleving, de ‘franchise’ van het merk. Daarbij proef ik als kijker een wat ondoorzichtige mengeling van beeldvorming, theologische vooronderstellingen en reclamejargon. Boeiend en tegelijk voel ik mezelf wat kritisch worden van binnen. Wat gebeurde er?

Joep Bertrams cartoon Parool 17.02.09Mischien geeft Joep Bertrams het wel het meest scherp weer in zijn cartoon in Het Parool deze week. Zijn vette knipoog naar Michelangelo’s De schepping van Adam levert een fraai stukje humor op. Eenmaal uitgelachen merk ik dat God vervangen is door een dominee uit de jaren ’50 met dito zwarte bijbel, de EO voorstellend. En Adam in de figuur van Knevel raakt niet in mystieke verstilling de vinger van God met zijn vingertop, maar bijt assertief, en zich afzettend tegen moeder aarde, God in de vingers. Bijna de symbolische losmaking van mens en aarde van het merk God? Welaan, complimenten voor zoveel vakwerk Joep! Het suggereert wat ik Jacobine Geel (theoloog) hoor zeggen: ‘Knevel heeft afscheid genomen van het bijbelse scheppingsverhaal’. Dank je wel Jacobine, maar ben je nu niet bezig Andries te interpreteren vanuit een vrijzinnig theologisch denkkader? Waar het bij mensen als Cees Dekker, Andries Knevel en anderen om gaat, is niet een afscheid van de bijbel, en nog minder een afscheid van de Schepper. Die conclusie zegt meer van degene die hem trekt dan van waar het hier om gaat.

Wat Joep Bertrams mooi uitbeeldt, is het gevoel bij mensen, dat Knevel in de vingers bijt van… ja van wie? Van het merk EO stelt Eugene Roorda. Van het orthodoxe volksdeel in Nederland, door hem ook wel ‘fundamentalisten’ genoemd. De verwarring die in de cartoon ingebakken zit wordt werkelijkheid: gaat het nou over geloof in God, of alleen om het profiel van de EO, of toch ook om de bijbel zelf, hoe zit het nou? Ieder die zich zorgen zat te maken wordt weer helemaal rustig als je geduldig luistert naar de reclameman die het weten kan. Het merk EO staat namenlijk volgens hem voor niet twijfelen, maar voor vast geloven, zekerheden en fundamentalisme. Hij mag het helemaal vinden, alleen is dat zijn gevoel erbij. En ik ben meer geintereseerd in de communicatiekunde van een reclameman dan in zijn subjectieve mening over bepaalde christenen.

Wat mij ook verbaast is dat de andere gesprekspartner, socioloog dr Dick Houtman (Erasmusuniversiteit) de insteek kiest van het hellend vlak. Ik weet dat die ingang vrij effectief is, maar meen toch ook te weten dat het iets heeft van praten via onderbuikgevoelens. Knevel zou een draadje van een gebreide trui lostrekken, en straks hebben we alleen nog het bolletje wol. Weg trui. Weg merk EO, weg scheppingsgeloof? Hier kan ik niet zoveel mee. Ik wil niet heel theologisch gaan zitten doen, maar je kunt de huidige doordenking van schepping en evolutie niet plakken op de vrijzinnigheidsgolf van eerdere periodes. Dit gaat niet over een afscheid van de Schepper of het lostrekken van christelijk geloof. Of is dit wat een aantal mensen wensen? Zodat de discussie in de meer als orthodox bekend staande groepen voor hen geruststellend vergelijkbaar wordt met hun eigen keuzes destijds? Ik kan het mishebben, maar het lijkt er even op.

Precies waar de bijdrage van Knevel zijn persoonlijke beleving raakt, slaat Eugene Roorda de plank mis: Andries mag wel twijfelen, maar niet als hij publiek optreedt. Wie zelf het dagboek leest van Knevel raakt onder de indruk van zijn persoonlijke zoektocht als christen. Hij bewijst de EO en velen daarbuiten mijns inziens een grote dienst als hij juist als voorman van de EO zich persoonlijk zo bloot geeft. Voor wie het nog niet weet: christelijk geloof hangt juist samen met vragen durven toelaten. Met twijfel, met zoeken en persoonlijke existentie. Dat komt heel dichtbij voor mensen die wel geloven maar van zichzelf niet mogen twijfelen. Het komt minstens zo dichtbij als je op een rationele manier dacht zowel geloof als twijfel te boven te zijn, of als je al afscheid nam van het bijbels verhaal. Wat bij alle commotie van mij best meer voor het voetlicht mag komen te staan is dat iemand als Andries Knevel misschien wel de grootste schok veroorzaakt door een combinatie van twee elementen: hij leeft vanuit een diepe ontmoeting met God en Jezus en tegelijk staat hij in de ontmoeting met alle vragen van deze tijd werkelijk open voor het menselijke. Daar wordt het spannend en in die spanning heeft het christelijk geloof altijd enorme groei doorgemaakt omdat het daar ooit ook begonnen is. Voor de liefhebber de restart van het scheppingsverhaal vanuit Johannes 1 (The Message):

The Word was first,
the Word present to God,
God present to the Word.
The Word was God,
in readiness for God from day one.
Everything was created through him;
nothing – not one thing! –
came into being without him (…)
The Word became flesh and blood,
and moved into the neighborhood.
We saw the glory with our own eyes,
the one-of-a-kind glory,
like Father, like Son,
Generous inside and out,
true from start to finish.

Niemand heeft er in de vingers van mijn geloof gebeten. Ik voel me des te meer aangeraakt en weet dat ik als twijfelend, falend en zoekend christen dit wil: durven te leven in de vrijheid en verantwoordelijkheid die ik kreeg uit handen van mijn Schepper.

Is het merk EO beschadigd? Die vraag mag de EO de komende tijd zelf beantwoorden. Maar als het christelijk geloof niet is beschadigd, wat dan wel?