Cultuur, Geloven & Spiritualiteit

Les Misérables: echo van een Stem


Getagd: , .

Carre Amsterdam Gisteravond was ik met Alienke in Carré om een van de laatste uitvoeringen te zien van Les Misérables. Ik was niet erg voorbereid en des te meer verbaasd over het vele moois dat deze musical laat zien. Op zich is het al genieten om ’s avonds langs de Amstel te lopen en de vele lichtjes te zien rond de Magere Brug. Op de terugweg vingen we wat opmerkingen op van mensen die nog twee uur moesten reizen, terwijl wij in Tram 9 stapten. Dan besef ik weer even hoe bijzonder het is om hier gewoon te leven, heerlijke stad…

Bijna tegen het plafond geplakt keken we vol interesse hoe de zaal zich vulde, en naar het ritueel van wringende mensen die hun plaatsje proberen te bereiken. Zo’n 1500 mensen in het rode pluche, de opwinding van een avondje in het theater van Nederland… En dan voltrekt zich een verhaal voor je ogen met geweldige muziek en fraaie decors. Een verhaal dat ontroert. Het verhaal dat Victor Hugo in 1862 schreef vanuit het Frankrijk van die dagen. De musical ging in Parijs pas in 1980 in première en is nu voor de tweede keer in Nederland en met een Nederlandse vernieuwde productie van de niet onbekende Joop van den Ende.

De plot draait vooral om Jean Valjean die na 20 jaar uit de gevangenis vrijkomt maar feitelijk zijn hele verdere leven achtervolgd wordt door schuld en schaamte. De haat van zijn kampbewaarder blijft hem plagen en doet hem steeds opnieuw vluchten. Nadat hij alleen bij een bisschop welkom is en te eten krijgt, besteelt hij deze man, maar eenmaal betrapt door anderen geeft de bisschop een wending aan zijn leven door te zeggen dat alles wat in zijn tas zat niet gestolen maar door hem geschonken was. Sterker nog, bij alle zware zilverwerk voegt hij ter plekke nog twee kandelaars die Valjean ‘vergeten’ had… Vanaf dat moment is hij een ander mens. Ontroerend is hoe hij daarna verder leeft en de kleine en sterk verwaarloosde Cosette vrijkoopt en adopteert.

Nou ja, zo kan ik nog even doorgaan. Ik geef iets weer om dat het verhaal zo geliefd is en volstrekt verweven is met het leven van die tijd, tot en met de studentenopstanden in Parijs. Wat is het dat massa’s mensen naar deze musical doet kijken? In Londen draait de musical al sinds de jaren ’80 en is daarmee de langst lopende musical ooit. Op Broadway in New York is intussen ook een tweede versie gestart nadat de eerste versie 6680 keer opgevoerd werd. Wat is het dat mensen trekt, ontroerd en zelfs opnieuw doet gaan? Op dit punt ben ik een laatbloeier want het was mijn eerste keer. Is het projectie als ik zeg dat het verhaal behalve in-menselijk ook bijzonder spiritueel is? Ik krijg het gevoel op zo’n moment deel uit te maken van wat N.T. Wright beschrijft als ‘echoes of a Voice’, de echo’s van een Stem die we kwijt zijn, maar toch nog in de verte horen. Een van die echo’s is het verlangen naar spiritualiteit.

Elke avond zit een zaal met anderhalf duizend mensen ademloos te kijken en te luisteren naar een metafoor die twee manieren van leven laat zien.
Een leven vanuit schuld, schaamte en wet. De kampbewaarder en wetsdienaar Javert staat hier symbool, maar niet minder een overheid die armen onderdrukt en uitbuit.
Daar tegenover staat vrijheid en liefde, die begint bij Jean Valjean op het moment dat hij genade ervaart na zijn diefstal. Niet de 20 jaar straf hebben hem veranderd, maar het genereuse en onverdiende gebaar van de bisschop die hem nog wat extra’s meegeeft bij de start van zijn nieuwe leven. Het komt terug in de liefde voor zijn adoptiefdochter die hij op zijn beurt uit de goot trekt en letterlijk vrijkoopt. De liefde die vervolgens opbloeit tussen Cosette en Marius die weer betrokken is bij de studentenopstanden. Vrijheid vindt hij uiteindelijk, stervend in de armen van deze twee geliefden die hem zien zoals hij werkelijk geworden is. Niet als de vluchtende ex-gevangene die opnieuw opgesloten dreigt te worden omdat hij zijn vrijbrief verscheurd heeft. Maar als de redder en liefhebbende man die hij inderdaad geworden was.

Ik wil niet vervelend doen, maar dit druipt van het evangelie… Genade tegenover wet. Dit roept verlangen wakker bij elk mens, waarom kijken we er anders wereldwijd jaar in jaar uit naar op de podia van de grote wereldsteden? God wordt meermalen expliciet benoemd. Op zo’n moment huiver ik even en merk ik dat ik niet meer gewend ben dat spirituele taal zich zo kan mengen met de taal van het leven in zijn schoonheid en rauwheid. Maar wel precies de plek waar spiritualeit thuishoort.

Echo’s van een Stem… Volgens mij iets om bij stil te staan en te luisteren.

Een uitgebreide poging om iets meer te zeggen over het belang van spiritualiteit vind je op de nieuwe aparte pagina hierover.