Cultuur

Slumdog Millionaire: projectie van onze eigen droom?


Getagd: , , , , .

Elk jaar is het leuk om een glimp op te vangen van de Oscaruitreiking. Sterren, glitter en glamour en emoties: the show goes on. Op deze 81ste Academy Award gingen er 8 Oscars naar Slumdog Millionaire.

Is het vertedering, ontroering, het sprookje, of wat?

Overweldigende reacties en hier en daar kritische kanttekeningen. Ik hoop binnenkort de film zelf met m’n dochter te gaan zien, en ben dus nog geen ervaringsdeskundige. Maar ik ben wel geboeid al door de vraag wat deze film zulke hoge ogen doet gooien. Gaat het over geld of meer over liefde? Over vertedering bij zoveel kinderen in de cast of om het feit dat een aantal van hen werkelijk uit de sloppenwijken van Mumbai komt?

Welk sprookje wordt hier geprojecteerd op het witte doek? Wat is de boodschap van 8 Oscars, waaronder die voor de beste film, beste regisseur en beste soundtrack?

Een straatjongen uit de sloppenwijken van de Indiase stad Mumbai komt terecht in een versie van Who wants to be a Millionaire. Hij beantwoordt op verbijsterene wijze alle vragen correct, wekt daarmee als half-analfabeet zoveel argwaan van de misgunnende quizmaster dat hij een politieverhoor moet ondergaan om uitgezocht te krijgen hoe hij dit allemaal kan weten. Via flash-backs komen schakelmomenten uit zijn leven voorbij. O ja, en er is een liefdesverhaal tussen deze Jamal en het straatmeisje Latika. En verder is er het drama van geweld en armoede, moord en mishandeling en tegen die donkere achtergrond de wending in het leven van Jamal die ondanks de verdachtmakingen uiteindelijk 20 miljoen roepies wint.

Fascinerend is te lezen hoe er gefilmd is met een kleine crew, met het inhuren van locals, filmend op de vuilnisbelten en de groezelige straatjes van Mumbai. De regisseur Danny Boyle is laaiend in interviews over de dynamiek, kleuren en geuren van Mumbai. De energie van deze stad heeft hij willen overbrengen in de film met vaart, cameraposities, muziek en een niet heel gebruikelijke verhaallijn. En de wereld kijkt met grote ogen. En de 8 glanzende Oscars verlenen de film nog meer magie. De reacties zijn zowel zeer lovend als ook kritisch. Critici ervaren te weinig diepgang in de karakters, zien beperking in de format vanuit een televisiequiz en vallen over te ongeloofwaardige momenten. Ook zou het een romantiserend plaatje geven, door Westerse ogen, van de Indiase samenleving en armoedeproblematiek. Boeiender op dit moment vind ik zelf de lof die wordt gezongen in termen van een fairy tail, een good feel movie en een zowel meeslepend als onweerstaanbaar verhaal waarin je geen toeschouwer zou kunnen blijven.

The fairy tail van een straatjongen in India?Is het ook een Oscar voor de succesvolle export van de American Dream? Een rags-to-riches story past in die context, wat dat betreft herinnert Slumdog Millionair mij aan The Pursuit of Happyness met Chris Gardner uit 2006. Bij alle dubbelheid die het thema van de American Dream bij mijzelf oproept was ik toch gecharmeerd van en geraakt door die film van een vader die zijn kind de weg wijst in het harde leven. Onlangs was Obama zelf een vervulling van deze droom als eerste gekleurde president van de VS. Nu speelt deze Amerikaanse droom in India en komt het resultaat uit Bollywood.

Of komt deze droom op het moment dat we hem nodig hebben? Midden in de Kredietcrisis, waarin de angst voor onze eigen sloppenwijk opvlamt bij de beelden van inboedelverkoop van machtige banken en bedrijven? Zo bekeken is de diepe ellende uit Mumbai metaforisch voor ons eigen gevoel van wanhoop en het verlangen naar een teken van hoop. Slumdog Millionaire laat een onschuldige straatjongen bewijzen dat je met eerlijkheid en een goed verstand zelfs de diepste ellende kunt overwinnen. En dat zijn levensloop daarin een sleutel vormt. Hoop voor het kind in ons, of voor de kinderen van ons?

Hoe het ook zij… een droom is het, een sprookje dat gezien en beleefd wil worden. Is dat niet heel oud? Ik zelf ben dol op de Disney Klassiekers die nu op DVD staan en ik vroeger niet gezien heb als kind. Hebben goede sprookjes niet iets archetypisch? Iets universeels dat diep raakt aan basiselementen van het leven? Recensenten trekken lijnen naar Cinderella en Charles Dickens.
Ik vraag me af Slumdog Millionaire niet een kleurrijke multiculti-spiegel is uit onze Global Village die het verlangen vertolkt naar een uitweg uit de crisis. Een crisis die niet alleen over geld gaat. Een uitweg die ook niet zo maakbaar is als we wel gewend zijn: de Indiase context staat met z’n lotsbeschikking daar haaks op en de quiz is een moderne vertaling van dat lot als leidraad versus prestatie.
Belonen de 8 Oscars naast de makers van de film ook niet de Amerikaanse wereld die verlangt naar meer dan maakbaarheid en geld, en die zich niet wil neerleggen bij de crisis die ook tot Hollywood doordringt? Is de onuitgesproken vraag van 8 glanzende Oscars: ‘Mag dit ook weer waar zijn?’

We willen weer ontroerd worden.
Zijn we uitgekeken op het gelikte en maakbare plaatje van onze eigen cultuur?
We zoeken herkenning in de spiegel van menselijk leed, onrecht en armoede.
Moe van ons eigen activisme?
We willen leren pijn en tegenslagen te omarmen als leerschool van het leven.
Ontgoocheld door de verloren strijd van maakbaarheid?
We verlangen ernaar degene te worden die we voorbestemd zijn, te zijn.
Wil iets diep in ons geloven dat we meer zijn dan de uitkomst van onze acties?

Verlangen we naar een nieuw referentiekader voor geloof, hoop en liefde?
Wie zal het zeggen?