Geloven & Leven, Geloven & Spiritualiteit

Onaantrekkelijk?


Getagd: , , , , , .

Ik merk bij mezelf dat de laatste reli-hype rond de EO me meer bezighoudt dan ik gezond vind. Terecht klinkt de roep om over zinniger zaken te gaan schrijven. Daarover nadenkend loop ik rond met grotere vragen over christelijk geloof. Waar gaat het dan wel over? Tegelijk kan ik dan niet heen om de realiteit, hoezeer dat ook vol bijzaken zit. Ik wil proberen iets te duiden zonder weer reactief te zijn. Makkelijk voelt dat niet.

Ikoon

Opinie-minnend Nederland heeft de afgelopen weken wat kunnen genieten van rollebollende gelovigen. Nou zijn we dat wel gewend in de historie. Het lijkt dan ook even of een omroep zoals de EO het beter doet dan het instituut kerk, doordat er slechts kort woorden gesproken werden en het dreigend onheil werd afgewend met dank aan snel door de knieën gaande presentatoren. Stilte volgde, tenminste dat lijkt de bedoeling, maar de realiteit is een opvlammende onvrede (die overigens niet eenduidig is). Ergens denk ik dan ook: hoe minder woorden we hier vuil maken, hoe beter. Laten we het hebben over de dingen waar het om gaat. Zo ook de terechte oproep van Johan op zijn blog. De grootste valkuil is wel hier in te blijven ronddraaien. Waar hebben we het eigenlijk over?

En juist die vraag voorkomt dat ik te makkelijk overstap. Doel van m’n post nu is daar wel uit te komen, maar ik vraag nog even je geduld. Al jaren klinken er dringende vragen over de relevantie van het christelijk geloof. Hoe aantrekkelijk is het eigenlijk? Word je er blij van? Gelukkig? Een ander mens? Het zijn niet-kerkelijken, atheïsten, en in toenemende mate ex-kerkelijken en kerkelijke twijfelaars die de vragen stellen. Dank daarvoor overigens!!

Met plezier lees ik de Happinez, een ‘mindstyle magazine’ dat hoge ogen gooit en breed gelezen wordt. Terecht! Je kunt nog zoveel vragen hebben of afstand voelen tot de mix van religies en Oosterse mystiek vermengd met postmodernisme. Maar toch. De sfeer is geweldig en het gaat niet over negatieve dingen. Er is een vrede en rust die aantrekkelijk is, voor gelovig en ongelovig. En daarom staan we met zo’n ding onder de arm bij de kassa van de supermarkt.
Het is een element wat ik graag meer zou willen zien in christelijke geloofsbeleving. Ik vind ook dat er terechte vragen aan het christelijk geloof en vooral aan de christelijke traditie worden gesteld. Vragen waar ik te vaak geen antwoord op kan vinden om me heen.

Wat voor mij het punt is wat ik met Happinez wil aangeven, is dat het daar gaat om meer dan een ‘gedefinieerd geloof’, dat ontbreekt zelfs vaak. Anselm Grün wordt net zo gemakkelijk geinterviewd als de Dalai Lama. Maar ondanks dat gaat het wel om een herkenbare geestelijke grondhouding, een manier van mens-zijn, een lifestyle. Nu geloof ik dat Jezus in de eerste plaats de stichter is geweest van de Weg, een levensweg, een way of life. En begrijp me niet verkeerd: niet in regels en geboden, in codes en tradities. Dat is nou precies wat er misgegaan is in mijn beleving. De weg van geloof is volgens mij het leven in de aanwezigheid van God. Bij Jezus ging het zeker om geloof met inhoud. Toch is christelijk geloof in z’n essentie niet een boekgeloof, maar een relatie-geloof.
En nu de clou: een relatie met de Levende en Eeuwige die levensveranderend is. Van binnenuit. De hele missie van Jezus was gericht op vernieuwing van het hart. En hijzelf is het kloppend hart van de christelijke geloofstraditie. Zonder dat is het dood en onaantrekkelijk. Irrelevant en cultuurgebonden.

Waarom ik dit nu zeg? Wel, op saillante momenten dat mensen kijken in de richting van kerken en gelovigen, lijkt het wel of het maar niet lukt om dit over te brengen. Om iets te laten zien. Wat te zien is, zijn vele soaps, ruzies, saaie debatten, theoretische en formele procedures en structuren. Hoeveel christelijke figuren zijn er nou die gemakkelijk aanschuiven in een talkshow en op een relevante en aantrekkelijke manier vanuit hun geloof meepraten? Dat blijkt gewoon moeilijk te zijn. Hoeveel plekken zijn er waar relevant gesproken wordt op zondag in een samenkomst of hoe het heten mag? Het gebeurt gelukkig, maar ook hier moet je wel zoeken.

GandhiDaarom toch nog een opmerking over de soap van de EO in de laatste weken. Even zonder inhoudelijk er nog iets over te willen zeggen. Wat ik meen waar te nemen, is een onmacht om het christelijk geloof waar te maken in daden, in keuzes, in manieren van zijn. Beide situaties vinden plaats voor de spotlights van de media, en dat kan ook niet anders bij een mediabedrijf als de EO. En dan voel ik pijn. Pijn van onmacht. Ik zie niet in wat beide presentatoren verkeerd deden, maar zelfs als er wat aan te merken is: ik kan dit niet uitleggen. Niet aan een atheïst, niet aan m’n kinderen. Iedereen kan zien dat de mannen in geding overtuigde en integere christenen zijn, zeker de EO-leiding weet dat al te goed. Waarom gaan we dan zo met elkaar om? En nogmaals, ik ben er niet op uit de EO in een hoek te duwen, ik zie het als symptoom van een brede onmacht. De hype in christelijk Nederland zie ik als symptoom van diepere onvrede die zich nu via deze relatief kleine incidenten uit. En dat zal niet meer overwaaien. Het gaat om meer. En dat meer is de reden om dit zoekend onder woorden te brengen. Als verlangen en als klein stapje in die richting.

Iemand als Gandhi heeft boute uitspraken gedaan over christenen. In de trant van: ‘ik ben er nog nooit een tegengekomen’, of ook: ‘de bijbel is als dynamiet, maar jullie praten erover alsof het een stuk literatuur is’. Laat Gandhi eens op je netvlies komen, zeker als je jezelf als christen ziet. En besef dat deze man meer in praktijk bracht van wat Jezus bedoelde dan heel wat volgelingen van Jezus met elkaar in het christendom gelukt is.

In deze veertigdagentijd zou ik willen zeggen: laten we als christenen alsjeblieft sterven aan dit soort onmacht en kleinmenselijkheid. En laten we opstaan uit de spirituele doodsheid en werkelijk iets mogen betekenen: voor onszelf, onze geliefden, onze medegelovigen en onze medemens in de breedste zin van het woord.

Antwoorden van vroeger voldoen niet meer. Kaders en muren zijn eerder belemmerend als steunend. Zomaar wat termen die ik veel lees en hoor. Voor wie enigszins gelooft in de waarde van Jezus en zijn boodschap: de oplossing is niet ingewikkeld. Niet dat ik weet waar we uitkomen. Maar wel waar we met elkaar zullen beginnen. Bij de kern: sterven en opstaan. Loslaten van alles wat enigszins belemmerend kan werken, is het niet voor jezelf, dan wel voor een nieuwe generatie. En puur en alleen overhouden waar het om gaat: Jezus Christus de gekruisigde.

En dan kom ik precies bij het meest onaantrekkelijkste stukje van het christelijk geloof. Het kruis van Jezus blijft natuurlijk een amper uit te leggen element. Zijn dood, zijn lijden. En juist hier ligt de deur naar een zeer aantrekkelijk en bijzonder relevant geloof. Een geloof dat in elke cultuur kan mengen, aarden en bloeien. Een geloof dat een cultuur kan veranderen van binnenuit. Maar de eerste cultuur die verandert als Jezus zijn intrede doet in je zijn als mens is: je eigen cultuur. Wie ben ik voor mezelf en de ander? Wie ben jij?
Als christen schaam ik me voor wat er op dit punt fout gaat. Ook bij mezelf! Maar niet minder helaas bij organisaties, instituten en publieke voortrekkers. Daar ligt een eerste sleutel naar een grote omwenteling. Ik zou elke christen willen smeken of om te stoppen met kerk en geloof, of om dwars door alle cultuurtjes en gevoeligheden heen nu op te staan en een nieuw soort gelovige te laten zien.

Laat de onaantrekkelijkheid van het christelijk geloof, niet langer gelegen zijn in het doen en zijn van gelovigen. Mijn verlangen is te ontdekken met een groeiende groep mensen wat er te zien is als de enige onaantrekkelijkheid nog slechts het kruis van Jezus is.