Geloven & Leven

Antoine Bodar en de antieke Kathedraal


Getagd: , , .

Antoine BodarWat is leuker om iemand buiten zijn comfortzone te zien optreden? Wel, Antoine Bodar sprak onlangs op een debatavond in Nijmegen temidden van Calvijn-minnende protestanten. Bodar heeft een eigen stijl, en ik vind hem een boeiende figuur. Als ik een impressie lees op internet van zijn woorden geeft dat stof tot denken. In welke eeuw leeft deze aimabele katholieke priester? Hij bouwt nog steeds de antieke Kathedraal. Je zou bijna agnost worden. Lees dus maar niet verder als je nog geen agnost bent.

Via een link kwam ik vandaag terecht op het Nederlands Dagblad. Dit dagblad met christelijke, ja zelfs gereformeerde wortels organiseert debatavonden in dit Calvijn-jaar. Het is niet alleen Darwin-jaar, maar ook herdenkingsjaar van Johannes Calvijn. En eerlijk is eerlijk, Calvijn werd toch liefst 300 jaar voor Darwin geboren (dat verklaart een hoop volgens evolutionisten).
Je hoeft geen theoloog te zijn om de welbespraakte priester Bodar te volgen. Hij ontpopt zich in zijn lezing als man van het volk, een aangename vorm van micro-evolutie zeg maar. Zijn verhaal komt volgens het verslag hier op neer: ‘beste protestanten, je viert een heel jaar feest voor een mens, foei toch. Jullie lijken de katholieken wel’. En daarna laat hij eens charmant en niet minder voorspelbaar voelen wie hem maandelijks betaald. Als echte roomskatholiek roept hij de betweterige protestanten op terug te keren naar de moederkerk te Rome. Zoiets als: ‘kinderen, het speelkwartier is voorbij, stop met eigenwijs doen en doe nu maar weer normaal’. De Paus kan weer rustig slapen, Nederlandse priesters hebben wel gekkere dingen geroepen.

Onder de theologische microscoop is wel winst waar te nemen. Bodar spreekt tenslotte temidden van protestanten en ze verwensen elkaar niet, er roken geen brandstapels en iedereen verlaat levend de zaal. Er is over en weer waardering en herkenning. Antoine Bodar spreekt uit dat hij meer verbinding voelt dan afstand. Zoiets doet me goed. Wie mijn pagina over spiritualiteit aanklikt kan daar aflezen hoe ik mezelf verbonden voel met katholieke elementen.
Wat ik de moeite waard vind nu te benoemen is het feit dat Bodar niet veel verder komt dan een oproep tot terugkeer. Op zich mag dat van mij, maar hij gebruikt de naam van Jezus Christus daar nogal pregnant voor en springt in de oude loopgraaf van de Middeleeuwen. Zijn protestantse collega is een stuk milder qua toon, maar komt helaas niet veel verder dan wat reactieve kanttekeningen. Nu is Bodar een man van media, van deze tijd in bepaalde opzichten, en slim genoeg om meer te bieden. Ik vind dat Antoine Bodar een arrogantie vertoont die bijdraagt aan de irrelevantie van het hele verschijnsel kerk en daarmee van christelijk geloof. Op zo’n moment voel ik mij agnost en wil ik heel hard gillend weglopen: hier hoor ik niet bij.

We staan bij de kathedraal van het verleden, en wat nu?Voor mij rijst het beeld op van een machtige kathedraal. Zo een die alleen de katholieken konden bouwen. Elke zomer kom ik er wel. Ik geniet dan van de geur, de galm, de stilte en niet in het minst de esthetiek. Ik ben gevoelig voor ruimte en sfeer, en dan is zo’n moment ronduit heerlijk. Tegelijk heb ik ontdekt dat het riskant is zoiets te doen met je geloof. Er een kathedraal van bouwen. Mooier, hoger, met nog wat bogen, nissen, een paar zijbeuken. Nog mooiere gekleurde raammozaïeken. Goud dat blinkt. Je kunt er eindeloos in opgaan. Zo kun je elke week naar de spirituele Gamma om mooiere verf en sacraler behang te halen en nog wat bij klussen. Het is niet denkbeeldig, er zijn in mijn visie heel wat kerken die hier aan voldoen in hun manier van kerk-zijn. Intussen loopt het merendeel van Nederland buiten deze sacrale plaatsen en redt zichzelf wel. Veel mensen hebben niet het gevoel veel mis te lopen. Luisterend naar Bodar geef ik ze geen ongelijk. In vijfhonderd jaar valt er weinig nieuws te melden van het front. Business as usual.

Wat is een kerk? Is dat werkelijk het gebouw, het instituut? Historie? Dus Rome versus Reformatie, versus weer andere richtingen? We zijn eindelijk zover dat de irrelevantie van de kerk zodanig groot is geworden dat kerken beginnen te verstommen als het gaat om de ander te verketteren. We krijgen door dat er belangrijker zaken zijn.

En een groeiend aantal mensen gaat liever voor iets anders: niet voor de kathedraal, maar voor de ziel ervan. De stilte met God. De verbinding tussen boven en beneden. Het is al door Jezus gezegd: waar twee of drie mensen bij elkaar komen om dat te zoeken, dan is dat kerk.

Daarom is terugkeer in de schoot der kerk een fraaie oude uitdrukking en niet meer dan dat. Wat er mee gezegd wordt is vooral een ontkenning van waar we anno 2009 staan. Hebben grote namen, waartoe ik ook Bodar reken, niet in de gaten dat het speelkwartier inderdaad voorbij is? De kerk van morgen is niet te vatten in structuren, gebouwen en historische lijnen van gisteren. Het is daar waar Jezus ‘m al geplant had: in harten van mensen die het leven, die het zijn. Huiskerken schieten als paddestoelen uit de grond, nieuwe netwerken groeien als kool. Daar is de moeder-kerk: zoals de bijbel het schetste met groffe lijnen. En daar is er ontmoeting, relevantie, gesprek, en interactie tussen gelovig, zoekend en niet-gelovig.

Wat ik opmerkelijk vind is dat er kathedralen en kerken gebouwd zijn voor en na Calvijn, maar dat het belangrijkste vergeten is geraakt. Ik zou zeggen: het speelkwartier is voorbij. De verpakking is best mooi soms, maar die mag er nu vanaf. Laat de inhoud maar zichtbaar worden. Laat ‘ie vooral op straat komen. Kunnen we er allemaal nog iets aan hebben. Ik ben benieuwd.