Geloven & Leven

Nerveuze (on)gelovigen: relax!


Getagd: , , , , , , , , , , .

Ik proef enige onrust, zo niet stress. Wie en wat? Religie laat van zich horen in het publieke domein en dat roept enig onbehagen op bij sommige seculiere groepen, maar ook bij gelovigen onderling. Posities verschuiven en brengen ons met elkaar in een nieuw speelveld. Zozeer dat de TIME een nieuw calvinisme ziet als 3e factor die de wereld gaat veranderen. Tjonge!

TIME cover dd 23 maart 2009

Ik moest even m’n ogen uitwrijven, maar het staat momenteel echt als cover-story op de TIME:“Ten ideas changing the world right now”.Nu moet gezegd dat ‘changing de world’ in Amerika wat sneller in de mond genomen wordt dan in Europa, maar ondanks dat prijkt tussen de problematiek van de suburbs, Afrika en de ecologie, het zogenaamde nieuwe calvinisme. Dit neocalvinisme zou vijfhonderd jaar na Calvijn weer herrijzen na een meer mens-gerichte evangelische inslag. Na ‘Jezus-is-mijn-vriend’ is er weer behoefte aan een echte God die alles bestuurt en bewerkt. En de mens leeft weer puur tot Gods eer. Het is deze wat ferme kenschetsing die mij doet twijfelen in hoeverre hier een nieuwe beweging binnen het christelijk geloof recht wordt gedaan. In ieder geval wordt ik nog niet blij van wat ik lees. Maar dit terzijde.

Wat me bezighoudt is de waarneming van verschillende kanten dat christenen met meer flair en zelfverzekerdheid op het publieke podium gaan staan. En breder: religie is weer meer in beeld. Om met James Kennedy, hoogleraar Nederlandse geschiedenis aan de UvA te spreken: er is sprake van een ‘terugkeer van de goden’. Dat geldt niet alleen voor christelijk geloof, het hangt ook samen met de opkomst van de Islam. Nou kun je zeggen: da’s mooi dan, wat meer zelfvertrouwen bij gelovigen en meer ruimte in het publieke domein voor religie. Wat me opvalt is dat dit niet zo simpel werkt. Er lijkt vooral ook een stuk onrust in mee te komen. Die onrust boeit me. Want die is ‘wederzijds’: bij seculier denkende mensen evenzeer als bij gelovigen.

In vrij korte tijd zie je spanning in het kerkelijke kamp. De paus ligt wekenlang onder kritiek, en kan maar moeilijk omgaan met deze voor het Vaticaan wat nieuwe manier van communicatie en kritiek. De tijd dat de paus onfeilbaar was lijkt voorgoed voorbij en dat is even wennen. Intussen kan in media-land de EO zichzelf maar niet verlossen van onrust en aandacht rond twee presentatoren, iets wat vooral te maken heeft met een zowel breder als dieper liggend verschil binnen de achterban. NOVA kwam woensdag met een thema over de onrust bij de EO en presenteerde het vooral als de onrust van de biblebelt. Het is juist ook die biblebelt waar als tegenreactie een bord in de buurt van Staphorst langs de weg gezet is met ‘Er is waarlijk een God, durf te geloven en geniet ook het leven na dit leven’.

Daarmee zit je gelijk bij de onrust aan gene zijde: het bord langs de A4 van de atheïsmecampagne, in Londen en Madrid rijden al bussen met atheïstische reclame. En in het kader van het artikel in de TIME meldt het ND dat in Engeland door John Hunt een ont-doopbewijs op de markt gebracht is: voor mensen die hun doop als baby betreuren en ‘ongedaan’ willen maken. Een wel heel droge actie, van in mijn ogen wat nerveus aandoende atheïsten. Bijna paniekerig klinkt het uit de mond van John Hunt: ‘Evangelische geluiden worden luider en luider’ en hij verklaart dat hij mordicus tegen indoctrinatie is van kinderen met welke religie dan ook. Laat hem mijn blog Lieve kids: dit wil ik je meegeven, maar niet lezen.

James Kennedy

Vanwaar deze paniekerige uitlatingen aan beide zijden? Ik vermoed dat het vooral te maken heeft met een nieuwe manier van deelnemen van gelovigen in het seculiere debat. James Kennedy zegt daar waardevolle dingen over in CV.Koers. Als het klopt dat dit toch een nieuwe fase is, kon de TIME wel eens een punt hebben, ondanks hoe het daar precies benoemd wordt en Amerikaans ingekleurd is. Ik vind dit een spannende fase als christen, omdat ik merk dat er ook een dynamiek loskomt die risico’s in zich draagt. Zelfvertrouwen bij een deel van de christenen roept een tegenreactie en interne vervreemding op bij een ander deel. Krijgen we een biblebelt versus randstadchristenen? Het zou pijnlijk zijn als een toenemende opening in het gesprek tussen verschillende geloven en levensovertuigingen parallel gaat aan een afnemende ruimte voor interne verschillen.

Wat ik persoonlijk nog lastiger vind, is het risico van militant optreden. Een calvijndebat afgelopen week over het al dan niet intolerant zijn van Calvijn tussen een liberaal en calvinisten klinkt in de media wat irrelevant en overspannen. Ja, Calvijn kon intolerant zijn. Wie niet destijds? Hebben we daar nu last van en zo ja, praat daar open over en doe niet zo defensief. Die defensieve houding zie ik ook bij het wat oplevende creationisme. Dat wil duidelijke strepen trekken en komt in zoverre met evolutionisme overeen dat beiden vanuit wetenschappelijke objectiviteit een geloofsovertuiging willen ‘bewijzen’. En beiden neigen ertoe de ruimte van de ander in te perken. Atheïsten keren zich tegen geloofsopvoeding, alsof het atheisme in zichzelf neutraal en vrij van overtuigingen is. Ook atheïsme is een geloof, dat is nou net wat mijn zwak is richting hen. Zij durven daarmee vragen te stellen en zijn een gezonde gesprekspartner voor mij als christen. Maar zeg niet dat je er boven staat en de ander zich moet aanpassen. Daarmee leg je jouw waarheid op aan je omgeving. Op dit punt kunnen ongelovigen even dogmatisch en intolerant zijn als gelovigen. Hoe raar het ook klinkt, maar juist wanneer ze elkaar bestrijden, lijken ze op elkaar.

De uitdaging ligt volgens mij in rust vinden in je eigen waarden en dat zo diepgaand doorleven dat je respect kunt hebben voor elke ander met andere ideeën. Relax men! Wie borden langs de kant van de weg plaatst verraadt z’n eigen nervositeit volgens mij. Daarom mag het bord langs de A4 van mij blijven staan en moet ik even slikken als bij Staphorst een tegenreclame neergepoot wordt. Ik hoop daarom dat een EO de toon weet te pakken van ds Arie van der Veer, die als enige rustig in beeld komt op NOVA en aangeeft dat we naar elkaar kunnen luisteren en gewoon elkaar kunnen bevragen vanuit vertrouwen en respect.

Misschien moeten atheïsten leren omgaan met het feit dat atheïsme pur sang niet meer zo breed gedragen wordt in Europa als voorheen, en dat ook ongeloof niet vanzelfsprekend is. En laten christenen vooral niet kwijtraken wat ze de laatste decennia aan het leren waren: een minderheid zijn in een seculiere maatschappij. De gesloten bolwerken van vroeger en de vechterige houding die helaas vastkleven aan het christendom zijn elementen waar christelijk geloof beter zonder kan. Meedoen in een publiek domein vraagt voor alles nederigheid en respect voor de ander.
Laten dat nou net elementen zijn die Jezus ooit meegaf aan zijn volgelingen.
Dat zou wel eens echt de wereld kunnen veranderen.