Geloven & Leven

God van de Euro – wake up call


Getagd: , , , , , , , .

Een beetje het gevoel dat ik m’n nek uitgestoken heb, heb ik wel na m’n vorige blog. En nu komt daar het gevoel bij dat ik vervolgens iets in te lossen heb. Na kritische vragen van een twijfelaar, wil ik iets zinnigs proberen te zeggen over hoe je de Kredietcrisis dan wel kunt koppelen aan bezinning. Na m’n twijfels over de insteek van Doekle Tersptra c.s. nu de kant van hun terechte punt. Kortom, wat is de link tussen de Euro en de inbreng vanuit christelijk geloof? Het tweede blog van drie rond God & de Euro.

Hemelse Euro's?

Het moment dat Doekle Terpstra c.s. dieper doorstoten ligt in het eind van hun betoog. Na een rookgordijntje van ‘wij allen hebben gefaald’ roepen ze op tot dienstbaar leiderschap in contrast met een falend leiderschap van eigen belang. Ik zie de sleutel naar een bijzonder zinvolle en ingrijpende oproep in deze woorden:

Onder deze crisis ligt een waardencrisis die ingrijpender is dan de financiële crisis. (…) Deze crisis is een wake up call die om heroriëntatie vraagt. Wat willen we als essentiële waarden doorgeven aan de komende generaties?

Wat mij betreft was dit niet het slot maar het begin geweest van het verhaal, en ik hoop alsnog dat dit punt via welke route dan ook, wel gaat binnenkomen. Dit raakt een punt dat dieper ligt, onder de oppervlakte van deze crisis.

Laat ik het zo samenvatten: ik geloof niet zo in een algemene oproep tot solidariteit, al heb ik evenmin enig begrip voor een volkswoede tegen effectenhandelaren en bankiers. Met een dusdanig diepgaande crisis kun je niet heen om een scherpe analyse waar het fout ging en bij wie, dankzij wie en wat, enz. Dan is het te snel en christelijk-simpel om een ‘wij allen hebben gefaald’ te roepen. Wacht daar even mee. Dat moment komt wel. Maar op een ander niveau. De financiële crisis vraagt om een financieel-economische analyse en maatregelen. Parallel daaraan is er meer nodig, want nog nooit is de wereld echt veranderd door meer regels en scherper toezicht. Juist christelijke leiders moeten weten dat inzet op dit niveau slechts leidt tot legalisme, bureaucratie en systeemdwang. Niet tot bloei, leven en geluk. Het instituut kerk kent hier zelf ontelbare voorbeelden van, en dat maant christenen zelf tot bescheidenheid in het publieke debat. En tot extra scherpte: we kunnen uit ervaring weten hoe het niet moet.

Wat is het verschil en de winst van een insteek op het niveau van waarden? Dit: maatregelen, falend toezicht, excessen rond een bonus-cultuur, wind-handel met aandelen, enz. gaat over gedrag. Kun je niet omheen, maar het probleem zit dieper. En juist hier kunnen christenen met enig recht en reden voorzichtig iets bieden. Als christen weet ik iets wat ik liever niet wil weten: het probleem in mijn eigen innerlijk. Mijn eigen dubbelheid: met de mond gaan voor een betere wereld, goed toezicht, eerlijkheid en meer, maar tegelijk die diepe neiging de wereld om mijn eigen geluk en ego te laten draaien. Ten koste van de ander, van anderen, van desnoods die hele wereld. Goed en kwaad zijn beide altijd aanwezig omdat ik ze zelf met me meedraag.

Ken CostaIk hoorde iets hiervan in het wat beschamperde excuus van Floris Deckers onlangs. Een bankier bij Van Lanschot die eerlijk zegt: ik heb wel dingen gezien, maar ook niets gezegd en gedaan. Hetzelfde kom ik nu tegen bij de internationaal bekende Britse zakenbankier en christen Ken Costa. Nog geen dag nadat een vriend van me in een Amsterdams café me op hem wees, kom ik zijn naam tegen en belangrijker: hij zegt wat ik teveel in de marge aantref bij Terpstra c.s. Al in oktober 2008 toen Costa in Nederland was voor de presentatie van de vertaling van zijn God at Work geeft hij een interview waarin hij aangeeft vooral achter de cirsis een ethische crisis te zien.

Er is significant teveel uitgeleend. Dat is niet slechts een technische kwestie, maar een zaak van goed en kwaad. (…) Hebzucht werd gezien als goed voor de economie, maar het bleek een ramp. Dat heeft te maken met onze menselijke zwakheid. Die zwakheid heeft excessen veroorzaakt.

En ook Ken Costa die tot voor kort werkte bij de Zwitserse zakenbank UBS geeft toe dat hij meer vragen had willen stellen. En als het gaat om geloof en God treft hij een toon die me bijzonder aanspreekt: geen grote woorden dat geloof de oplossing is, geen christelijek arrogantie of een oordeelsdenken van God. Wel dit: de crisis laat zien dat we de neiging hebben los van God te willen leven. Wat wil God dan: dat we onze motieven doordenken en dat we bijbelse richtlijnen terughalen in ons handelen. De crisis als wake up call.

Waarom wordt ik hier wel warm van? Omdat Ken Costa dieper doorstoot naar waarden-ethiek, naar het niveau van goed en kwaad. Omdat hij de menselijke zwakheid benoemt zonder difuus te worden of moralistisch. Die toon is volgens mij nodig om met seculiere instellingen in een publiek domein samen verder te komen. En dat samen is voor mij dan ook echt: laten mensen hun waarden inbrengen. Atheisten, agnosten en christenen – om een paar groepen te noemen.

Cartoon van Ruben Oppenheimer in NRC: Christus gekruisigd aan de Euro

Ik zie een uitdaging hier voor het christelijk geloof: verbondenheid, bescheidenheid enerzijds versus arrogantie en moralisme en diffuse prekerigheid. En anderzijds scherpte en verdieping op het niveau van waarden, mensbeeld en leiderschap versus een nieuwe regel-ethiek en maakbaarheidsdenken.
Wat ik hoop is dat christenen in de zakenwereld, politiek en de publieke sector een vernieuwend leiderschap tonen. Dat mee hierdoor er een bezinning gaat plaatsvinden over waarden, over goed en kwaad en dat dit leidt tot een nieuwe inbreng vanuit dit level naar de praktijk van economie bedrijven en de manier waarop we willen leven met elkaar. De cartoon van Ruben in de NRC kan daarbij wellicht opgehangen worden in menig zakenkantoor wat mij betreft. Jezus stierf ook voor de besmeurde en falende Euro. De inbreng vanuit de spiritualiteit van Jezus kan diepgaande invloed uitoefenen, ook op mensen die er niet persoonlijk in geloven. Juist dan bewijst het een kracht te zijn die dieper gaat, omdat God de wereld met zich verbond toen Jezus hing aan dat kruis.