Geloven & Spiritualiteit

Jezus Atheïst


Getagd: , , .

Een aantal winkels is al gesloten vandaag, voor de kassa van de supermarkt hoopt zich een onrustige rij mensen op die een lang weekend zo snel mogelijk wil starten. Wat moeten we in hemelsnaam met Goede Vrijdag in een seculiere maatschappij? Ikzelf ben altijd wat uit m’n ritme. Het is een moment waar ik veel mee heb en tegelijk zie ik m’n ratio alle kanten op vliegen. De kruisdood van Jezus, ja nou, wat? Jezus als atheïst: publiciteitsstunt of heiligschennis? Geen van beide, daar zit de onrust van mijn verstand wellicht. Meer dan je wilt geloven.

Icoon: de kruisiging van Jezus

Gelovigen en ongelovigen kunnen vandaag meer samen vieren dan ze vermoeden. Voor beiden is het bijna onmogelijk zinnige woorden te vinden voor het gebeuren een kleine 2000 jaar geleden. De historici zijn snel klaar: ja het vond plaats, de documenten over Jezus zijn behoorlijk betrouwbaar en eenduidig en de historische gevolgen zijn onverklaarbaar groot. Maar de rest van de mensheid zit er wat verlegener bij. Christenen moeten toegeven dat het wel erg lastig is dat dit gebeuren uitgerekend de kern van het christelijk geloof betreft: een verhaal van marteling, politiek-religieuze intrige en doodstraf. Een verhaal van dood en opstanding. Het eerste is lastig, het tweede sinds de Verlichting maar moeizaam te vertellen zonder een lichte glimlach rond de mondhoeken van je gesprekspartner. Elk jaar flitst door mijn eigen hoofd de optie: zal ik er niet gewoon mee stoppen? Jezus als goed mens, dat was Gandhi ook tenslotte, maar beide zijn dood?

Ik ontdek gaandeweg steeds meer dat het niet alleen voor goedgelovigen onder ons een lastig verhaal is, een knooppunt of zo je wilt: een kruispunt… Ook de atheïst, de agnost, de ietsist of wat ook, heeft het niet gemakkelijk. Een dusdanig irrationeel ogend verhaal en tegelijk een impact door de historie en door alle lagen van bevolkingen en culturen. Met het openen van de deuren van de eerste universiteiten is het christelijk boek niet gesloten. Hoge ontwikkeling, wetenschappelijke vorming heeft zeker vanalles gezegd en gevraagd aan het adres van het christelijk geloven. Maar het stuit op een onverklaarbaar mysterie dat tot op deze dag niet ontrafeld is. De spiritualiteit van Jezus houdt hoogopgeleiden niet minder bezig dan anderen. Het kruis van Jezus en de dood van Gods zoon op Golgotha stelt een rationeel Westerse wereld voor iets wat we niet kunnen ‘pakken’.

Wat vandaag door mijn hoofd ging is de gedachte dat Jezus aan het kruis de ultieme atheist is geweest. Een gedachte die me opnieuw uit m’n evenwicht brengt. Het zou als goedkope grap kunnen overkomen. Nou houd ik wel van grappen, maar op Goede Vrijdag lukt met dat om een of andere manier nooit. Ik heb zelf vaak het gevoel dat veel woorden rond dit moment eerder afbreuk doen. Jezus als atheïst, het levert een invalshoek op dit meer in zich draagt dan je zou denken. Een quote uit The Message met een van de kruiswoorden van Jezus (Matteus 27,45-46):

From noon to three, the whole earth was dark. Around mid-afternoon Jesus groaned out of the depths, crying loudly, “Eli, Eli, lama sabachthani?” which means, “My God, my God, why have you abandoned me?”

Jezus is de ultieme atheïst voor wie onder ogen durft zien dat hij de weg los van God is gegaan en heeft uitgelopen. God, waarvan elke Jood geloofde dat hij bestond en er was, wordt expliciet vermeld in het bijbelverhaal als afwezig. Dat is in die mate nooit eerder verteld. Alsof de bijbel hier zelf toegeeft dat het systeem op ERROR springt. Het verhaal van God en mens, dat altijd doorging en vol beloften zat voor gelovigen loopt uitgerekend bij de mens en godszoon Jezus dood. Wie zich bij ellende, rampen en persoonlijk leed wel eens afgevraagd heeft waar God dan wel niet is, krijgt hier een aangrijpingspunt. Bij het leed van Jezus was God er niet – zo meldt het heilig boek zelf. Jezus hing er los van God. God bestond niet voor hem.

Dan wordt het stil. De weg blijkt dood te lopen. Precies het punt dat elk mens hoofdbrekend kost en ergens een diepe angst aanraakt: de dood. Absolute dood, zonder een sprankje leven of licht. Misschien heeft het christelijke verhaal wel zoveel mensen overtuigd omdat het volledig aansluit bij een sceptisch hart: God waar bent u?

Kijkend naar Jezus en luisterend naar zijn laatste doodskreet, vraag ik me af hoe je als mens ooit kunt leven zonder God. Is er werkelijk sprake van bestaan, van leven, van identiteit zonder de aanwezigheid van een Bron, iemand die groter is? Een bedding waarin het leven heeft kunnen ontginnen? Een Begin? Laat de ultieme eenzaamheid van Jezus op een boven-rationele manier niet zien dat het eens-maar-nooit-weer is om te proberen daadwerkelijk volstrekt los van God te staan? Laat het kruis niet zien waar je uitkomt zonder de Eeuwige: in de ultieme dood?

Atheïsme is niet zozeer iets dat ik ‘clean’ bestrijd of zo. Het is meer dat ik het in mezelf aantref. Zo kan ik me elke keer weer een volstrekte atheïst voelen als ik gelovigen zalvend over problemen heen hoor praten met een hoog ‘geloof-heeft-alle-antwoorden-gehalte’ in welke vorm dan ook. Te grote woorden die geen recht doen aan de pijn en de onbeantwoorde vragen van de mensheid en het leven zijn voor mij de snelste manier om de kleine atheïst in mezelf op te zien springen. Dat is een reden voor mij waarom ik wat stil, maar ook intens gelukkig wordt rond het kruis van Jezus Christus. Dat gaat over dood, over gebrokenheid,over lijden, over een vragende kreet richting God. Het geeft stem aan mijn eigen scepsis, pijn en zelfs rationele vragen die ik houd.

Maar ik zie Jezus. Niet zwevend boven, maar hangend in het web van al die vragen en vastgespijkerd aan de harde dood die ik met me meedraag en elke dag tegenkom. Dit is een plek om vragen te kunnen stellen. Om voorzichtig een begin te maken met iets dat je geloven kunt noemen.

Het kruis van Jezus laat zien waar de weg doodloopt, de ultieme dood. Als het werkelijk een kruispunt is van wegen, moet ik hier ook de afslag kunnen vinden naar dat andere, waar ik zo naar op zoek ben: het ultieme leven.