Cultuur, Geloven & Spiritualiteit

De tijdloze X-factor van Hallelujah


Getagd: , , , , , .

Gisteravond probeerde ik een tijdje tegelijk krant te lezen, i-Phone te checken en de finale van X-factor te kijken. Dat laatste werd met grote interesse gevolgd door m’n kids. Lisa heeft een waanzinnig goede stem, dat had zelfs ik wel ontdekt de afgelopen tijd. Haar genre is niet zo mijn ding en ik liet de krant dan ook verbaasd zakken toen ik ineens een voor mij bekend muziekidioom hoorde. Niet veel later was Lisa Hordijk de winnaar van X-factor 2009 en intussen wordt haar Hallelujah gedownload door massa’s liefhebbers. Wat is dit, dat het zo trekt? Wat is het dat een finalist die echt goed thuis is in het populaire genre nu kiest voor dit finale-lied en er mee uitkomt in een eerste single?

Lisa Hordijk bij X-factorHet lied van Leonard Cohen heeft iets mysterieus. Zowel tekst als muziek. Om te luisteren is het een hymne en heeft het iets sereens, zo niet sacraals. Het maakt rustig en gisteravond was de zaal uitzinnig uiteraard, maar de stilte van de betovering van het herhalend ‘hallelujah’ was voelbaar. Ik heb het intussen een aantal keren geluisterd en bekeken, en blijf geboeid. Mij raakt het, en ik weet dat dat voor mij alles te maken heeft met de spirituele kant van dit lied en het idioom dat verbinding maakt met het spirituele met een christelijke klankkleur. Is dat ook wat een ander zo boeit? Dat weet ik niet. Toch waag ik de stelling te verdedigen dat de spirituele lading iets is wat dit lied zo onweerstaanbaar maakt en de keus van Lisa gisteravond versterkte. Haar stem heeft een diepte, een soul-achtige resonans die maakt dat een lied als dit de deuren van het Paradijs lijkt te openen. Haar decor was overigens volstrekt in stijl met glas-in-lood ramen geprojecteerd, een imaginaire kathedraal. En in het centrum daarvan een meid met haar tattoo’s, in combinatie met haar lange zwarte jurk was het een mystiek plaatje. Blijkbaar past dit in onze post-moderne en post-christelijke beleving. Boeiend! Tenslotte herinner ik me dat Nikki vorig jaar kritiek kreeg toen ze een Gospel zong bij Idols. Gordon vond het niet zo passen, vervolgens won ze alsnog. Wellicht dankzij de vaagheid en mystieuze tekst van dit Hallelujah kwam het nu probleemloos binnen?

Je kan meer lezen over dit lied bij Paul Abspoel en bij Bryan Appleyard. Ik heb in korte tijd via hen voornamelijk veel bijgeleerd. Ik wil nu zelf wat kwijt over de vraag die bij blijft rondzingen: wat is het nou dat mensen raakt? Mijn antwoord in het kort is: de echo van een stem, een stem die gaat over spiritualiteit. Blijkbaar komen er lijnen in dit lied samen die onze dagelijkse wereld linkt aan een andere wereld, van zingeving, diepere betekenis en zelfs een religieuze lading. Het lied maakt onomwonden gebruik van twee bijbelverhalen: die van koning David en die van de leider Simson. Beide mannen werden door een vrouw verleid, hetzij dat David vooral zelf die verleiding opzocht toen hij Batseba zag baden vanuit z’n paleis, en Simson verstrikt raakte in een relatie met een vrouw die hem vervolgens vooral verleidde. Het tweede couplet verweeft deze twee verhalen:

Well Your faith was strong but you needed proof
You saw her bathing on the roof
Her beauty and the moonlight overthrew you
she tied you to her kitchen chair
And she broke your throne and she cut your hair
And from your lips she drew the Hallelujah
Hallelujah Hallelujah Hallelujah Hallelujah

Leonard CohenMijn persoonlijke interpretatie is dat Leonard Cohen hier de twee verhalen vermengt om het patroon bloot te leggen van de tijdelijke en bedrieglijke liefde. De ‘bathing on the roof’ slaat op Batseba die David betovert in het maanlicht, de volgende zin gaat volgens mij over Delila die Simson meerdere malen vastbindt in hun liefdesspel. Dit SM-achtige beeld ging toen vooral over spirituele krachten: zou Simson zijn goddelijke kracht verliezen als hij gebonden werd door deze vrouw die hij adoreerde, maar die politiek en raciaal aan de andere kant van de lijn stond? Van Simson komt inderdaad een gebroken Hallelujah van zijn lippen als hij gebroken, gevangen en blind zijn laatste heldendaad doet met Gods kracht en duizenden Filistijnen doodt.

Volgens Bryan Appleyard die zijn stuk in de Sunday Times schreef in 2005, gaat het lied oorspronkelijk over de zinloosheid van kunst. Het lied en de liefde worden vervolgens dragers van deze boodschap en dat gaat gepaard met nogal wat erotische verwijzingen. Tegelijk blijft de stijl die van een hymne en klinkt constant het sacraal resonerende Hallelujah. Ik snap ook dat het maar de vraag is hoeveel betekenis dit woord nog heeft in dit lied. Een ‘Prijs de Heer’ hoor je er misschien niet meer zo in. Toch verwijst het lied naar ‘misschien is er een God boven’ en naar de ‘Duif’, het symbool van de Heilige Geest die in mensen komt. Hoe erotisch alles ook verweven is, er blijft iets klinken dat veel meer gaat over zingeving, over liefde die niet opgaat in sex. Appleyard zegt er zelf dit over:

But the lover concludes that there is nothing more to love than a “cold and broken Hallelujah.” Sexual love is, sadly, what we need; but, is it what we want? It is hard to imagine a more bitterly subversive and counter-cultural question.

Is er meer dan sex, is er meer achter kunst en het lied dat betovert? Volgens mij was dat ook zeker wel iets van de indruk die het lied gisteravond maakt tijdens de finale van X-factor. Ineens zie je Eric van Thijn vol overgave het ‘Hallelujah’ meezingen en is er die betovering, die andere sfeer die in het lied ervoor bijvoorbeeld op die manier niet was. Het idioom brengt blijkbaar iets mee dat ons raakt op een ander vlak. Ik zelf denk dat je kan interpreteren wat je wilt bij dit lied, maar dat overblijft dat er een verbinding wordt gemaakt tussen iets heel menselijks en herkenbaars, iets universeels en iets wat ik ronduit spiritualiteit noem. Iets hogers of diepers, een verlangen naar meer.

Wat mij raakt is dat ‘gebroken Hallelujah’. Is dat het postmoderne wat zo rechtstreeks naar je toekomt in de bijbel? Dat het geestelijke en de verbinding met God hand in hand gaat met gekwetstheid, leegheid? De zoektocht naar jezelf, geluk en ware liefde die niet op een roze wolk plaatsvindt, maar met je benen in het leven dat ook teleurstelt, beschadigt, misbruik maakt en bedriegt.

Tussen die krassen en pijn, in die leegheid is ook God. Is er zingeving, is er meer.
Als je dat ontdekt klinkt er uit je eigen ziel een gebroken en koud Hallelujah.
Maar het klinkt wel.
En wie het horen kan: in een onbeschrijflijke schoonheid.
Dat is de X-factor van geloven, van de Eeuwige waar ik als mens diep van binnen naar blijf verlangen.

Thanks Lisa!