Geloven & Leven

Slechte Madoff!


Getagd: , , , , , , , , .

Het is de week geweest van Madoff. Ja ook van weer een neergestorte Airbus, Iran en Holleeder. Maar voor mij is het toch vooral de blik van Madoff die ik aankijk op de omslag van de krant. Hij kijkt mij niet aan. Zijn ogen kijken naar binnen, z’n gezicht houdt het midden tussen een pokerface en gestolde pijn. Er is iets vreemds met Madoff. Hij is zo verschrikkelijk fout, doortrapt, slecht. Z’n naam lijkt hem te achtervolgen Mad-off. Hij kreeg 150 jaar cel voor zijn fraude van 65 miljard dollar. Zijn omgeving juicht, scheldt, huilt en is opgelucht. Ik wordt er onrustig van. Er wringt iets voor mij.

Madoff zoals hij oa voorop de nrc.next stond 29 juni 2009

Het is waar: Madoff lichtte met een zogenaamd ponzifraude duizenden mensen op. Daaronder grote namen uit de financiële wereld (hoi daar is Santander ook weer en de Royal Bank of Scotland). Maar pijnlijker zijn de verhalen van particuliere slachtoffers. Er is iets heel erg mis gegaan en Madoff ging 20 jaar lang over de schreef en deed dat bewust. Dat is niet iets kleins. Een rechtszaak en een zware straf zijn juridisch-maatschappelijk te verwachten. Waar het bij mij mis gaat van binnen zijn vooral een paar dingen. Elementen die mij mezelf doen afvragen of we wel bereid zijn om Madoff zo te behandelen zoals wezelf behandeld willen worden (de gouden regel in elke religie aanwezig). En daarbij de vraag als tweede: zijn we bereid in de spiegel van Madoff te kijken naar onszelf, persoonlijk en maatschappelijk? Iets wat ik in ieder geval miste afgelopen week in de media.

Graag laat ik de financiële analyses over aan de deskundigen, we zullen nog zeker meer te horen krijgen over de dubbelheid die speelt: de beurswaakhond van Wall Street, de SEC, kreeg meermalen tips en klachten over mogelijke fraude, maar nam genoegen met beperkte informatie van de kant van Madoff. Dat was al in de jaren ’90. Madoff genoot groot vertrouwen. Wat mij bezighoudt is dat nu alle aandacht, boosheid en spotlights gericht zijn op een man, terwijl het werkelijke beeld breder is. Madoff kreeg alle ruimte voor zijn dubieuze werkwijze. Een beurs krijgt de fraudeur die het verdient? Ik weet niet of het zo sterk geldt, maar er is dus wel meer aan de hand op Wall Street.

Belangrijker lijkt me nog iets anders. Wat moet je nou denken en voelen bij de collectieve boosheid rond Madoff. Het lijkt zo oprecht, rechtvaardig en moreel zuiver. Maar is het veel anders dan moralisme? Rabbijnen die hoog van de joodse toren blazen omdat Madoff zijn eigen joodse gemeenschap benadeelde? Mensen die Madoff uitmaken voor ‘beest’ en ‘monster’. Ze raken zeker iets van waarheid, toch klinkt het niet goed. Hadden ze ook zo gereageerd zonder Kredietcrisis? Is het dezelfde agressieve boosheid die eerder oplaaide richting bankiers en toen ook in Nederland speelde met de publieke excuses van Floris Deckers? Voor Amerika lijkt er ook nog eens iets bij te komen: dit doen we met iemand die de American Dream beschadigt, want daar was ook juist Madoff een lichtend voorbeeld van, toch? Au!

En dan rechter Chin die 150 jaar uitspreekt. Alweer: argumenten zijn niet zo moelijk te volgen. Er waren drie redenen lees ik in het NRC: 1. vergelding voor dit menselijke leed, 2. een afschrikwekkend voorbeeld stellen en 3. de verhalen van de slachtoffers (en dit vooral). Volgens mijn logica zijn 1 en 3 hetzelfde, maar voilà. Nou heb ik rescpect voor rechters, maar toch ook hier knaagt er iets. In hoeverre is deze rechter er boven gaan staan, of heeft hij zich laten meeslepen in de draaikolk van emoties van slachtoffers en maatschappelijke onrust? Madoff zou de Amerikanen vooral hun vertrouwen hebben afgenomen. Ik begrijp dat, het is waar denk ik. Maar zegt dat ook niet iets van de aard van dat vertrouwen? Iets dat al in de hele Kredietcrisis zo’n markante rol speelt? Waar blijft dan nu de spiegel? Het lijkt dat we die nu even niet willen, maar vergelding willen zien. “Laat hem wegrotten in z’n cel”, was een van de begrijpelijke maar tegelijk on-menselijke reacties. Niet alleen Madoff gedroeg zich al een beest in de ban van geld en luxe, hetzelfde beest zit in de ander die nu zo oprecht boos is. Dat probleem is veel lastiger dan het kwaad van ene Madoff aan de kaak stellen. En dat kwaad laat zich evenmin uitroeien met tralies die het langer uithouden dan de laatste adem van een intussen ouder wordende grijzaard.

Moest er niet een moreel statement komen? Misschien. Maar het wordt echt spannend als dit tot de consequentie leidt dat het voordeliger is een moord te plegen dan te frauderen. Ik durf het bijna niet op te schrijven. Maar in dezeflde week dat Madoff 150 jaar cel kreeg, sprak elders een rechtbank 30 jaar uit voor de moordenaar van Marlies van der Kouwe uit Leusden. Berouw bij de dader speelde daarbij wel een rol. Dat was op de Antillen, in Genève sprak afgelopen week een rechter 8,5 jaar uit voor een ex-callgirl die haar bevriende topbankier vermoordde. Een crime passionèle, en ondanks (of dankzij??) dat het hier ook een bankier betrof is 8,5 jaar voldoende voor drie welgemikte pistoolschoten na een SM-vrijpartij. Gepassioneerd vond de rechter dus…

Ik raak m’n morele oriëntatie hier wat kwijt als het gaat om strafmaat. Ik begrijp goed het grootschalige element bij Madoff. Toch zat hij aan geld van mensen, niet aan hun ziel. Of juist wel?

Een signaal dat mensen niet toe zijn aan de spiegel van Madoffs geldverslaving is de manier waarop de rechtszaak verliep. Madoff bekende zelf schuld en pleitte zelf schuldig. Kom daar eens om bij de meeste zaken. Ook betuigde hij spijt. Daar wordt slechts meesmuilend over geschreven omdat hij de verkeerde kant op keek tijdens de zitting en niet goed de slachtoffers aankeek. Maar wat een moed is er voor een man die zo op een voetstuk heeft geleefd nodig om zich zo op te stellen? Het lijkt vooralsnog aan dovemansoren, we willen het nog even niet horen en zien. Madoff is slecht, belichaming van het kwaad. Blijkbaar voelen we onszelf dan nog even iets beter. En dat kunnen we wel gebruiken in het hart van de Kredietcrisis die al zo aan ons ego knaagt.

Het vertrouwen dat Madoff genoot werd hem fataal bij het uitbreken van de Kredietcrisis waardoor juist bij hem geld teruggehaald werd in de verwachting dat hij dit beter kon hanteren dan omvallende banken. Het vertrouwen keerde zich opnieuw tegen hem omdat de boosheid en angst over het gekwetste vertrouwen in de markt zich nu op zijn hoofd af lijkt te wentelen. Het zou wel eens alles te maken kunnen hebben met gebrek aan vertrouwen in het eigen berouw en nederigheid dat mensen nu niet uit de voeten kunnen met Madoffs houding en boetedoening.

De Amerikaanse maatschappij blijkt in staat te zijn met onverholen trots een oude man 150 jaar op te sluiten als een beest. Dat bevestigt mijn angst dat het werkelijke beest in de mens nog steeds vrij rondloopt.

Arm America. Arme wij.
Mijn wens?
Dat Madoff een boek schrijft over wat dit met hem doet, dat het een bestseller wordt en de gedupeerden er compensatie uit krijgen en wij met elkaar een goed boek. In dat geval is toch Madoff de rijkste in dit verhaal als hem het zou lukken zover te komen.