Geloven & Leven

Media-alarm


Getagd: , , , , , , , , , , , , , .

Gisteren had ik een werkafspraak op een terrasje. Een van m’n betere momenten zeg maar. Nou was het daarna nog een half uur fietsen naar huis en intussen zou het dan al ver in de middag zijn. Twitter, telefoon, internet: van alle kanten werd ik subtiel gewezen op het weeralarm vanaf 14.00 uur. Ik zag mezelf volstrekt doorweekt in slagregens dwars over mijn fiets liggen om richting Diemen te fietsen. Ook met mooi weer gevoelsmatig een klus omdat je de stad uit fietst… Naast me gilde de tram glijdend over een waterbaan en de bomen konden de 110 km/h net aan. Nee, die afspraak heb ik maar verzet. Thuisgekomen kon ik lekker in de zon nog tijden thuiswerk doen, en het is waar: het heeft zeker zo’n 10 minuten geregend. ’s Avonds werd het zowaar buiig. Uitzonderlijke situatie voor Nederland.

Zit die avond Gerrit Hiemstra bij Knevel en van de Brink met zijn ontwapende humor en passie (‘hoe ben je zo gepassioneerd voor het weer geworden?’ ‘Ja ik ben meteorologie gaan studeren!’). Veel wijzer werd ik niet, maar het was wel gezellig. Halverwege zijn verhaal klikte er iets van binnen, wat even later ook verwoord werd door de presentatoren: dat weeralarm heeft iets weg van de voorlichting over de Mexicaanse Griep. Minister Ab Klink en Gerrit Hiemstra leken elkaar vanaf dat moment gevonden te hebben. Ze moeten hetzelfde voelen, dat las ik zomaar aan hun begrijpende blikken over en weer.

prof. Roel Coutinho van het RIVMDat brengt me op iets dat wel ergens over gaat.
De onderliggende dynamiek heeft niet alleen aan de buitenkant iets van elkaar. Het is min of meer dezelfde dynamiek. Dat gaat niet over het topic griep of weeralarm. Dat gaat over communicatie en media. En dieper gaat het over transparantie en integriteit. So, now we are talking!

Heeft minister Klink nog een bepaalde charme mee en een wat onschuldige blik, dat lukte zijn compagnon eerder deze week niet zo goed. Deskundige prof. Roel Coutinho zag in geen mijlen waar de kritiek op de duidelijke en consistente lijn van de overheid op sloeg. Intussen schreven de dagbladen, waaronder ook de NRC.Next over het falende communiceren: geen eenduidigheid, meer spreekbuizen, verwarrende terminologie, paniekzaaierij, enzovoort. Eerlijk gezegd: hoe meer ik las, hoe meer ik het eindelijk begon te begrijpen waarom ik er tot nu toe niets van begreep.

Wat vervolgens voor de camera van Knevel en van den Brink gebeurde bleef bij me hangen deze week. Coutinho zette grote ogen op, leunde achterover en begreep in de verste verte niet waar het over ging. Aan zijn intelligentie zal het niet liggen, wat is het dan wel? Tegenover hem zat Aysel Erbudak van het Slotervaart Ziekenhuis. Het openen van een grieppoli doorkruist het systeem van de overheid en kan maar niet op enige waardering rekenen. Ze kwam er niet doorheen. Goed verhaal, duidelijke kritiek die niet alleen bij haar vandaan kwam, maar wel uit haar tenen. Waar het mij om gaat is de geloofwaardigheid als je dan twee maal zo’n week als verantwoordelijke instantie geen duimbreed inlevert.

Wat de minister niet lukt richting zichzelf, lukt het kabinet de volgende dag wel richting het KNMI. Tenslotte oogt het niet handig als je meermalen per jaar er net naast zit met een weeralarm. Wat hier speelt qua dynamiek is volgens mij de impact van de media. En dat lijkt hand in hand te gaan met een controlebehoefte: we willen elk risico in beide voorbeelden vanaf het eerste moment uitsluiten. Vervolgens krijgt het zo’n communicatieve kracht dat het amper meer te nuanceren lijkt. Dat de griep nu afgezwakt is tot een ‘gewone griep’ is eigenlijk moeilijk te accepteren. Mogelijk gaat deze influenza alsnog muteren. Maar is het niet eerlijker om te zeggen dat het verhaal te groot is geworden? Dat de behoefte aan controle samen met onze overkill aan media iets uitwerkt wat niet werkt? Natuurlijk hoort bij de dynamiek ook hoe journalisten weer schrijven, mensen vragen, bellen en met elkaar van een pandemie iets maken wat het blijkbaar niet hoeft te zijn. Maar het wordt onmiskenbaar opgeroepen en dat ontkennen vergroot de ruis.

Aysel ErbudakTerug bij de kern: geloofwaardigheid en integriteit. Wat ik mis is een Coutinho en een Klink die aangeven dat ze dit proces niet beheerst hebben. Dat effecten bij het grote publiek anders hebben uitegpakt. Hoe moeilijk is het blijkbaar om als leider toe te geven: ik schoot tekort? Toch zouden zij aan geloofwaardigheid winnen. Met name Coutinho zette zijn gesprekspartner zo ver weg, dat je sympathie gevoelsmatig al naar zijn opponent gaat. Hij mag rationeel de discussie overrulen met zijn kennis, Aysel Erbudak had emotioneel en menselijk gezien het debat gewonnen. Ze toonde compassie met mensen die het niet meer snapten. Dan maar een poli om mensen te woord te staan, te helpen, en zo nodig vaccineren ongeacht het systeem. Of die poli wel of niet de juiste aanpak ik, wat op mij indruk maakt is de compassie en de echtheid van een Erbudak. Dat mis ik op zo’n moment bij de andere partij. Wat voor leider wil je zijn?

Ik vermoed dat ze gaan voor hun geloofwaardigheid als overheid en RIVM. Maar wat ik zelf proef is dat die bij mij eerder wankelt als ik hen zes keer hoor herhalen hoe consistent de voorlichting was. Analyses in de media schieten er met gemak gaten in. Op zo’n moment kom je verder door gewoon te kijken hoe zo’n communicatieproces verloopt, wat de intentie was, de inhoud van de boodschap, de ruis en wat er uiteindelijk aankomt bij de ontvanger. In de spiritualiteit noem je dat humilitas, nederigheid. Op z’n Nederlands kan het moralistisch of kruiperig klinken. Bij de beoefenaars ervan, bijvoorbeeld de Woestijnvaders, en vandaag de dag bij iemand als Anselm Grun blijkt om een essentieel iets te gaan. Humilitas leidt tot dieper zelfbesef, echtheid en verbinding.

Wat zou er gebeuren als een leider het lef heeft z’n besef van imperfectie toont? Als hij halverwege de rit kan terugkijken en toegeven dat het ergens misging? En dat je als leider daar je eigen aandeel in neemt. In de politiek lijkt het soms in mijn ogen dat er lang tegen een politicus aan wordt geduwd, die dan minimaal meegeeft totdat het begrip ‘je verantwoordelijkheid nemen’ betekent dat je opstapt. Kan het anders? Kan die sfeer vroeg in dat proces van communicatie niet een heel andere dynamiek krijgen? Een van transparantie, van overtuigd zijn en deskundig zonder dat dit ten koste gaat van benaderbaarheid en nederigheid? Ik pleit voor herwaardering van nederigheid in de zin van humilitas juist in combinatie met overtuigend leiderschap.

Eigenlijk gaat zo’n media storm over heel andere dingen dan waar het gesprek zelf over gaat. Over iets waar we met elkaar volgens mij behoefte aan hebben, maar er tegelijk nog veel in te leren hebben.