Geloven & Denken

Vragen van en voor Twijfelaars


Getagd: , , , , , , , , , , .

In een klein maar springlevend hoekje van de blogosphere kun je je laten meeslepen in een gesprek rond geloven en twijfelen. Ik ben dan altijd direct benieuwd hoe een niet-gelovige zoiets zou bekijken. Enerzijds zal je dan veel herkennen en wellicht verbaasd zuchten om zoveel openheid en menselijkheid onder gelovigen. Anderzijds is er misschien de verleiding snel weg te klikken en je meer dan ooit bevestigd te voelen dat geloven in God en bijbel hebben afgedaan. Hoogstens goed voor interne meningsverschillen?

Boele Ytsma, foto NDDe discussie raakt mij en is tegelijk te groot en veelzijdig om in een blogje weg te schrijven. Ik kan me goed vinden in veel wat iemand als Boele Ytsma schrijft over twijfelend geloven, zo je wilt zoekend geloven. Zijn boek Van de Kaart kwam voor de zomer uit en ik was bij de presentatie. Boele boeit me en zijn warme persoonlijkheid heb ik leren kennen als bijzonder en waardevol. Ik zie mezelf als iemand op diezelfde weg van zoeken, vragen, pionieren naar geloven in deze tijd. Voorbij oude dillemma’s, voorbij de Kathedraal van Zeker Weten of de Bunkers van Stelligheden. Op zoek naar essentie en relevantie, echtheid en betekenis. Tegelijk voel ik me soms wat onrustig worden rond uitspraken die hij doet, zowel in zijn boek als in de laatste blogs.

Eerst maar even dit: waar gaat dit over? Is dit belangrijk genoeg om woorden aan te wijden? Ja, volgens mij wel. Het mooie van de blogosphere is de open interactie en de mogelijkheden van de nieuwe media. Oude muurtjes of zuiltjes vallen weg en het gesprek kan plaatsvinden. Ik heb altijd veel gehad met het thema van ‘zoeken’, ‘twijfelen’ in verband met geloven. Misschien omdat ik veel mensen spreek die zoeken en twijfels uiten. Misschien ook wel omdat mezelf in een lang proces zie staan van zoeken, vragen, verlangen en tegelijk geloven. Wat mij betreft kan geloof in God niet zonder twijfel en vragen. Het is eigen aan geloof. Maar dat wil niet zeggen dat elke vorm van twijfel hetzelfde is of automatisch tot dieper geloven leidt.

Boele is niet de enige die iets zegt. In een paar dagen tijd zijn er meerdere spelers het veld opgekomen. Zo plaatste het Nederlands Dagblad een artikel van Wim Rietkerk met als titel Tijd voor een tegenoffensief tegen moderne geloofstwijfel. Hetzelfde weekend meldt blogger Relirel, alias Peter Tuin: Ik geloof niet meer in God. Op Twitter ontstaat vervolgens enig getweet inclusief woordspelingen, humor, felicitaties en van mijzelf als eerste hartenkreet ‘ik wordt hier nog niet vrolijk van’. Op het Xnoizz Flevo Festival spreken onder meer Boele Ytsma, Klaas Hendrikse en Andries Knevel. Spannende momenten, en elementen lijken samen te komen.
Maandags terugkijkend voel ik hoe ik blijkbaar geraakt ben en anderen evenzeer. Dingen komen samen. En dat is een goed moment er een paar blogs aan te wijden. Ook Jos Douma stelt vragen en maakt opmerkingen die ik graag zal gebruiken in mijn verhaal. En zonder volledig te zijn schrijft Paul Abspoel gepassioneerd over diep geloof in God boven twijfel verheven. Het raakt me allemaal. Alleen al vanwege de echtheid van schrijvers. Vanwege de mensen erachter die zich blootgeven.

Mijn eerste blog wil ik inzetten met twee plaatjes rond deze thematiek.
Plaatje 1 is rustiger getoonzet. Ik lig op een zonnebed in Italië en lees in de weken van zonovergoten Toscaanse schoonheid onder andere twee boeken: Boele Ytsma’s Van de Kaart, én het tweede dagboek van Andries Knevel, Is het Waar? Uitkijkend over het Trasimenomeer mijmer ik en besluit er later dieper op in te gaan. Heel verschillende boeken. De auteurs leerden elkaar kennen, Andries Knevel schreef een voorwoord in het boek van Boele. Het andere voorwoord is van de hand van Klaas Hendrikse, de man die bekend staat als de atheïstische dominee. De man van het andere boek: Geloven in een God die niet bestaat.

Een van mijn vragen is dan ook: lukt het Boele om een brug te slaan tussen die beide ‘werelden’? De wereld van geloven zoals Andries Knevel er open over schrijft? Diep onder de indruk van een doorleefde waarheid rond de opstanding van Jezus Christus? En die andere wereld: van zelf kiezen wat je gelooft, van vrijzinnigheid en het loslaten van waarheden rond bijbel en Jezus?

De brand in kampenPlaatje 2 is heftig en in vlammende kleuren. Het drama in Kampen waarbij 4 kinderen van een groot gezin omkomen in een brandend huis. De noodroep van de gelovige moeder haalt de krantenkoppen: ‘Here Jezus, redt mijn kinderen!’ Even heftig is een blog hierover van Peter Tuin die zijn geloof hierdoor nog meer ziet wankelen: is God goed? Het is dan vlak voor zijn al aangehaalde blogpost dat hij niet meer gelooft in God. Hier voel ik me stil worden. Dit gaat over mensen, over leven en dood en vervolgens wat dit nieuws doet met iemand anders.

Met deze twee plaatjes schets ik ook twee sferen. Een van boeken, woorden, theologie en zo je wilt van theoretiseren (al doe ik de boeken dan geen van beide recht). Het andere plaatje staat in een drama van pijn en onbeantwoorde vragen. Wil ik proberen iets zinnigs te zeggen dan is dat niet gemakkelijk. Ik heb het over mensen, existentie, over levensvragen. En ik ken zelf vele vragen van twijfel en zoeken, de pijn van loslaten en de emotie van boosheid over platte stelligheid en steenkoude orthodoxie. Tegelijk gaat het hier over God, geloven, bijbel en Jezus. Een van de mooiste opmerkingen van Boele is wel voor mij: ‘we hebben God niet in onze zak. Daar is hij te groot voor’. En ja, gefeliciteerd als jouw eigen gebouwde Kathedraal van Zeker Weten dan instort om over te houden wat wel essentieel is, om nieuw zicht op God te krijgen zoals je dat nooit eerder had.

Maar hier heb ik ook wel juist weer vragen en ook wel pijnlijke momenten. Om een kernpunt van Jos Douma te noemen wat voor mijzelf essentieel is voor een vruchtbare zoektocht: ‘Het gebed is de meest wezenlijke manier om te participeren in de beweging van Gods koninkrijk’. Mooi is hier het woord ‘beweging’ waarmee Jos Douma uit de gevarenzone blijft van een verstard geloofssysteem. Het sleutelmoment is dit: gebed brengt je in de tweede persoon ten opzichte van God. Je spreekt met God, niet alleen over God.
De moeder in Kampen sprak in de tweede persoon. Hoe ondraaglijk haar kreet ook is voor mij en anderen, zij spreekt met haar God en ik geloof dat zij daarmee op een begaanbare weg staat, hoe diep tragisch ook. Het voorval, net als vele andere extrapoleren naar een abstracter niveau over ‘kan ik geloven in een God als ik zoveel ellende meemaak?’ heeft het risico dat tweedepersoonsperspectief kwijt te raken, en daarmee een ongeleid projectiel te worden. Anders gezegd: ik heb die vraag regelmatig. En tegelijk merk ik dat ik Gods aanwezigheid dan weer nodig heb om de vraag te kunnen verdragen zonder dat ik een oplossing zie.

Ik wil eindigen met een welgemeende vraag. Ik hoop er in een volgend blog zelf op door te gaan, maar wil het nu neerleggen in de blogosphere die zo zindert rond geloven en twijfel.

Mijn vraag is: hoe groot is God, en in hoeverre laat je God GOD zijn op het moment dat vragen en twijfels leiden tot nieuwe stelligheid?

Ik doel op uitspraken als ‘alles wat je over boven zegt komt van beneden’, maar ook: ‘je kunt niet geloven in iemand die je niet kent’. Deze laatste uitspraak komt voor in het hartstochtelijk verhaal van Peter Tuin waarin ik vanalles herken en kan delen met hem. Tegelijk is hij stellig dat geloven niet kan zijn dat je God kent. Dat zou hetzelfde zijn als een sinterklaasgod, God in je broekzak hebben en hem reduceren tot huisgod. Ik snap zijn spanning en deel die, maar zijn conclusie is stellig en mijn vraag:

hoe groot is het risico dat zo’n conclusie ook weer God kleiner maakt, namelijk volgens jouw logica en authenticiteit?

Later wil ik meer ingaan op het boek Van de Kaart, evenals het boek Is het Waar? Nu wil ik alleen de vraag die ik hier stel ook koppelen aan dit meeslepende boek over geloofstwijfel. ‘Alles wat je van boven zegt, komt van beneden’. Is dat zo? Het klinkt zeker en in mijn oren als een nieuwe Kathedraal, al zal de bouwstijl wat aardser worden vermoed ik. Is God niet groot genoeg om zelf te spreken en mensen te bereiken met een boodschap die van hemzelf afkomstig is? Hoe groot is de ruimte voor die mogelijkheid en voor een God die dat wellicht juist al gedaan heeft en nog doet? Bestaat dat? Of is dat de God die niet meer bestaat omdat goddelijke woorden door onze mand van twijfel vielen?
Dit laatste is niet cynisch bedoeld, evenmin offensief. Ik heb de vraag omdat het volgens mij een wezenlijk kruispunt is op het plein van geloven en twijfelen. Het bepaalt voor een belangrijk deel mee hoe je dat plein oversteekt en hoe de zoektocht verder gaat.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s