Geloven & Leven

Obama en de Nobelprijs voor Sceptici


Getagd: , , , , , , .

Obama wint Nobelprijs voor VredeGister verraste het nieuws mij net als iedereen dat Barack Obama de Nobelprijs voor de Vrede krijgt. In de uren na dit nieuws ontspint zich iets dat laat zien dat een Vredesprijs nogal wat onvrede en scepsis oproept. Het is zelfs de vraag of de prijs voor Obama hem helpt of eerder een blok aan zijn been zal blijken. Aan de andere kant: ik weet niet of er zoveel is veranderd. Negen maanden geleden schreef ik mijn eerste blog op deze site over de inauguratie van Obama. Tot mijn verrassing zag ik net dat het toen ook al ging over.. scepsis. Wat is dat toch? Wat is het dat Obama oproept en losmaakt bij mensen?

Enerzijds is Obama mateloos populair en tegelijk gonst het binnen en buiten de VS van de scepsis. Gaat deze ‘sterrenstatus’ zich tegen hem keren? Je kon er wat dat betreft op wachten: ‘deze man heeft nog helemaal niets gepresteerd, hij is amper 9 maanden president’ zo klinkt het van verschillende kanten. ‘Humbled’ klonk het gister op uit zijn eigen mond via Twitter met slechts één woord. Obama zelf uit zich nederig en voelt zich niet in het rijtje thuis van grootheden die deze prijs verdienden. Hij kan ergens niet veel anders in zijn speech in de tuin van het Witte Huis gisteren. Tegelijk laat hij merken dat er binnen het Witte Huis goed is nagedacht over een essentieel punt dat de sceptici niet echt citeren:

And I know that throughout history the Nobel Peace Prize has not just been used to honor specific achievement; it’s also been used as a means to give momentum to a set of causes.

And that is why I will accept this award as a call to action, a call for all nations to confront the common challenges of the 21st century.

Now, these challenges can’t be met by any one leader or any one nation. And that’s why my administration’s worked to establish a new era of engagement in which all nations must take responsibility for the world we seek.

Met dat ‘momentum’ kon hij wel eens heel erg gelijk hebben, ook in de negatieve zin dat dit momentum ook voorbij kan zijn als het speelveld taai blijft en de spelers weigeren uit hun torens te komen van eigen belang. De afgelopen maanden gebeurde rond Obama wat eigenlijk altijd gebeurt na een hoge inzet van populaire politieke leiders: het wordt wat stil in de media. Nieuwswaarde is er niet elke dag en zelfs niet elke week. En wat er wel is, is vaak ‘business as usual’. Ook in de zin dat het niet allemaal lukt. Niet alles werd goud wat deze veelbelovende visionair aanraakte. Teleurstelling zegt daarom ook iets van verwachtingen. Maar de ondertoon van scepsis zit dieper dan dat volgens mij. Die was er vanaf het begin en is er bij elke leider. Scepsis lijkt soms de meest vruchtbare voedingsbodem van politiek. Het is iets dat in de eerste plaats iets zegt van de sceptici zelf en het klimaat dat we inademen met elkaar, dan dat het zoveel vertelt over het succes of falen van iemand als Obama.

De reacties stapelen zich momenteel op. In de New York Times stond de teller tijdens het schrijven van dit blog op ruim 2600 reacties. Ook de NRC startte een reactiepagina en staat dan op 103 en Nova vermelt er slechts 10. Wat mij vooral bezighoudt is de harde toon van de sceptici. Obama zou nog niets bereikt hebben en de typeringen om dat te staven zijn niet altijd even beschaafd en genuanceerd. Als ik het goed proef mist een aantal mensen harde resultaten in het Midden Oosten, Afghanistan, Irak en Iran, om over andere trajecten in de internationale politiek maar te zwijgen. Zelfs Lech Walesa, die zelf in 1983 de Nobelprijs kreeg, lijkt wat zuur als hij publiek aangeeft dit ‘te snel’ te vinden. Kortom: laat Obama zich eerst maar eens bewijzen, dit is voorbarig, de prijs moet niet devalueren tot een Idolsprijs voor Sterren.

Obama zoals de New York Times hem toonde

Met politiek moet ik als theoloog een beetje oppassen, maar ik wil toch een voorzet doen om onder woorden te brengen wat er volgens mij speelt rond deze Nobelprijs.
Om bij mezelf te beginnen: ik ben blij met deze prijs voor Obama. Volgens mij getuigt het van zowel moed als visie dat het Comité deze onverwachte keus heeft gemaakt. Er is met de komst van Obama wel degelijk een wissel genomen in de Amerikaanse politieke agenda. Hij vertoont een duidelijke breuklijn met de poltieke denklijn van Bush. Tegenover werken vanuit angst is Obama nog steeds consequent de man die werkt vanuit visie die mensen wil verbinden.

Opmerkelijk is dat hij de tweede zwarte Amerikaan is die deze prijs krijgt: Martin Luther King jr. ging hem voor. Het feit dat de prijs komt op een opvallend vroeg moment in zijn politieke carriëre zou kunnen duiden op een bewustzijn van urgentie bij het Comité. Want Obama mag een man van visie zijn en ondanks alles nog steeds populair, het zijn geen van beide garanties voor resultaat. Voor vrede en succesvolle politiek is meer nodig. En het is waar: Obama heeft in de eerste negen maanden veel te verwerken gehad. De verschillende kranten sommen heel wat op dat stroef ging. Met name worden Afghanistan en het Palestijns-Israëlisch conflict genoemd. Is het dan een Prijs voor Aanmoediging geworden? Ja deels wellicht, zie ook hoe Obama zelf de toekenning interpreteert. Maar het Comité meldt zelf ook nadrukkelijk dat het gaat om wat Obama tot nu toe heeft laten zien aan intenties, waarden en inspanning.
Een olietanker laten keren begint met het roer om te gooien. Volgens mij heeft Obama dat wel degelijk gedaan. Het is dan simplistisch om direct resultaat te willen zien. De scepsis is in mijn ogen dan ook een van de grootste vijanden van gezamenlijkheid rond dit soort thema’s. Het werkt met een beetje pech als selffulfilling prophecy. En dat is wel het laatste waar de wereld op zit te wachten.

Wat is het dan dat mensen zo sceptisch maakt? Laten we niet al te naïef zijn. In Conservatieve kringen, maar ook elders in Amerika spelen continu andere belangen een rol. Jezelf op de kaart zetten, ego’s en nog eens ego’s. Het is voor een mens moeilijk om iemand zonder meer te complimenteren. De bewondering die Obama oproept betovert mensen en is tegelijk voedingsbodem voor scepsis. Kijk naar anderen die het overkwam, in heel andere proporties of contexten wellicht, maar toch: Gandhi en Jezus. Er zijn veel voorbeelden. Maar voor mensen met enige notie van bijbelse kennis is het patroon meer dan herkenbaar. Een profeet is in zijn eigen vaderland nooit geliefd. En degene die we vereren kunnen we met hetzelfde gemak willen stenigen of kruisigen. Het zegt volgens mij veel over hoe we als mensen blijkbaar in elkaar zitten. Meer dan het op dit moment van inhoudelijke politiek zegt.

Ben ik adept van Obama? Nee, dat lijkt me evenmin zinvol. Maar ik blijf hem waarderen om een aantal redenen, behalve dat hij ook voor mij een bijzonder mens is als eerste gekleurde president van de VS. Zijn charisma is wel degelijk iets wat de wereld kan gebruiken bij alle koele en berekenende politiek.

Ik denk dat we er met elkaar mee om moeten leren gaan dat we iemand diep kunnen respecteren en waarderen en zelfs ons vertrouwen geven, zonder het vervolgens allemaal van zijn persoon te verwachten. Obama is niet de Verlosser van deze wereld. Als gelovige weet Obama dat zelf maar al te goed.

Misschien is een seculiere politiek dat besef wat kwijtgeraakt sinds we geloof en het bestaan van God tussen hoge komma’s gezet hebben en gereserveerd voor het privé-domein?