Geloven & Leven, Geloven & Spiritualiteit

God is zo gek nog niet


Getagd: , , , , , , , , , , .

Essay in de maand van de spiritualiteit 2009Kluun blijft me verrassen. Elke keer als ik iets van ‘m denk, is het toch even later ook weer anders. Zo verging het me destijds bij het lezen van z’n bekende boek Komt een vrouw bij de dokter. Nu gebeurde het weer met zijn nieuwste boekje ter ere van De Maand van de Spiritualiteit. Voor wie het nog niet weet: sinds 31 oktober is het De Maand van de Spiritualiteit. Een inititiatief van de KRO, uitgeverij Ten Have en dagblad Trouw.

Kluun dus. Want hij schreef de speciale essay voor deze maand: God is gek. Ik ga het morgen maar kopen voor 2,50 en ben intussen benieuwd. Mijn eerste reactie was een zucht. Na alle oversekste passages uit zijn bekende boek, vreesde ik even iets heel plats. Maar mijn verrassing was groot, toen ik vorige week Pauw en Witteman keek en daar Kluun zowaar ten strijde zag trekken tegen de arrogantie van het atheïsme.

Wel weer komisch dat juist uitgeverij Kok (waar ten Have onderdeel van uitmaakt intussen) komt met een alternatief boekje. Op de officiële website wordt nog wel naar anderen verwezen, maar niet naar Kok of dit boekje. Qua titel zit dat heel dichtbij het thema van dit jaar: Wortel schieten. Jos Douma schreef de kleine maar zeer kwalitatief sterke bundel Geworteld leven. Ook maar 2,50 overigens. Koop het gewoon bij de zaterdagse boodschappen en heb ook iets voor je ziel. Later meer over dit laatste boekje. Nu terug naar Kluun aan de tafel van Pauw en Witteman.

Wat kun je verwachten van Kluun? Nou niet dat hij de schijn tegen heeft. Da’s prettig, zeker bij de toch al snel allergische Pauw en Witteman. Ik zie in hen uitmundende presentatoren, maar merk vaak dat iets christelijks sterk op hun irritatiekanaal werkt. Dat bleek ook die uitzending wel, alleen is Kluun zo veelkleurig dat het niet vervelend kon worden. Te meer omdat Kluun geholpen door Wende Snijders meer van de ‘nieuwe spiritualiteit’ is. Meer ‘ietsisme’, iets tussen hemel en aarde. Vooral geen persoonlijke God en een al te concrete hemel. Ben ik dan nog steeds blij met de aandacht van Kluun? Ja, toch wel. Ik geef toe dat er momenten zijn dat ik weer meevoel met Jeroen Pauw die de vage ietsistische uitlatingen wegzet als ‘poezerig’. Spiritualiteit is overigens ook bij de initiatiefnemers van deze themamaand vooral breed en te vinden ‘buiten de institutionele vormen en religie’. Wat het dan wel precies is, wordt niet zo snel duidelijk.

Toch juich ik dit geheel toe. Het mag regelmatig met dedain weggezet worden, zoals Kluun zelf overigens ook weer deed toen hij de Happinez noemde. En toch. Het gaat deels over iets vaags en uiterst subjectiefs, maar intussen raakt het wel iets wat christelijk geloof al eeuwen als mysterie diep gekoesterd heeft. Spiritualiteit gaat volgens mij uiteindelijk om de diepste lagen van je menszijn. ‘Spiritus’ is geest, het gaat om het geestelijk leven. Een mens is meer dan doen, praten, eten en doodgaan. Ik zou het zelf bijvoorbeeld ‘ademen in Gods aanwezigheid’ willen noemen. Spiritualiteit brengt je bij je diepste wortels: waar kom ik vandaan en waar ga ik naar toe. Het mooie is dat juist christelijke spiritualiteit daarbij sterk aards is: in het hier en nu. Dat heeft weer alles te maken met ‘de geest van Jezus’: Jezus die als Gods zoon mens werd en centraal staat in de christelijke spiritualiteit.

LogoGeeft dit voor christenen een sterk zingevingskader, voor anderen die niet zo op die manier geloven speelt dat niveau van zingeving niet minder. Elk mens heeft z’n eigen ‘spiritualiteit’, ook als hij/zij het zonder God wil doen. En wat ik toejuich is dat we in Nederland daar weer openlijker over in gesprek gaan. Kluun is een publieksman en daarmee geschikt om hier iets te zeggen. Opmerkelijk is zijn insteek als iemand die zelf kiest voor de vrije vorm van spiritualiteit. Met ‘God is gek’ doelt hij op het verschijnsel schuttingtaal. In dit geval staat er op de schutting dat God gek is. Een dedain van atheïsten, volgens Kluun, dat over Nederland hangt. Zonder open gesprek ligt er al een bepaald oordeel. Vooral gelovigen moeten het ontgelden: ze zouden niet slim zijn en achterlopen bij de wetenschap die God allang dood verklaard heeft. Hij ergert zich. En wat mij betreft terecht.

De reactie en vooral ook de non-verbale taal van Jeroen Pauw en Paul Witteman was leuk om te zien. Vooral toen uiteindelijk ook Frits Wester zich kritisch richtte tot persoonlijke opstelling van beide presentatoren. Boeiende momenten! Het punt dat Kluun raakt is een houding waar de ‘bewijslast’ bij gelovigen wordt gelegd. Verzwegen uitgangspunt is op dat moment dat God feitelijk een achterhaald verschijnsel is. Zie je bij gelovigen een toenemende openheid naar cultuur en wetenschap, andersom kan ik het nog niet ontdekken. Tenminste: in de media. Waar is dat we een KRO hebben, een NCRV en een EO, maar toch. Op de een of andere manier gaat een bepaald gewicht van wetenschappelijkheid of objectiviteit hand in hand met een zeker dedain naar God en geloof. Het gesprek met Kluun en de anderen gaf ter plekke precies dat punt weer in de manier waarop gepraat werd. En helaas: ook Kluun deed zelf een duit in het zakje door meermalen met groot gemak ‘God’ ver van zich af te schuiven. Daarmee verwierp hij ook de prachtige kansen om aansluiting te krijgen bij de ‘aardse’ Pauw en Witteman met hun oog voor rationele vragen. Het bleef een beetje een potje voetbal ‘zweverig’ versus ‘rationeel’.

De ondertitel van het boekje van Kluun is ‘de dictatuur van het atheïsme’. De tijd dat er ook maar sprake kon zijn van dictatuur van geloof ligt volgens mij achter ons. Toch voelt het alsof de beleving nog wel eens anders is. Intussen springen van we van de ene offensieve houding in de andere. Een gezamenlijk gesprek lijkt me stukken zinvoller. Over zingeving gesproken. Geloven in God is nog niet zo gek voor wie kijkt naar diepere menselijke verlangens. En voor wie beseft dat wetenschappelijke kaders prima zijn, maar onvoldoende om de recht te doen aan de diepste vragen van menszijn en zingeving.
Wordt vervolgd.