Geloven & Leven

2010 (1): Het Nieuwe Moralisme, mag het ietsje minder?


Getagd: , , , , , , , , , , , , , .

Bij het begin van 2010 wil ik drie blogs schrijven over dingen die in ieder geval mijzelf bezighouden. Dingen die ik zie, ervaar en belangrijk vind. Misschien is dat wat kwetsbaarder dan reageren op iets uit de actualiteit, maar het is in ieder geval eerlijk. Drie items, drie lijnen, en drie keer mijn statement daarbij. Da’s in ieder geval een duidelijke blogstart van 2010, niet dan?

Het eerste item is moralisme. Hoezo is dat een onderwerp anno 2010? Wel, ik zou hopen dat we voor het einde van dit jaar die vraag terecht weer kunnen stellen. Volgens mij is 2009 een goede kanshebber voor het jaar van het Nieuwe Moralisme. Wat bedoel ik?

Wel, of ik hier vrienden mee ga maken weet ik niet, maar ik begin zo langzamerhand wat verzadigd te raken van het gemak waar we met elkaar oordelen vellen. En ik ben daar licht verbaasd over. Met dat Nederland een behoorlijk liberaal land is geworden, allerlei emancipatieprocessen doormaakte en religie en geloof naar het privédomein verplaatste… nam de mate van moreel oordelen toe. Er is een hang naar ‘strenger straffen’ en rechters moeten daar maar rekening mee houden. Want wij Nederlanders hebben een mening over de strafmaat. De onbetaalde rekening van de Flower Power van de jaren ’60? Nou, dat weet ik niet. Tenslotte willen we met de ene hand de toen verworven liberale opvattingen graag handhaven, maar tegelijk is er een afrekening gaande, waar eind 2008 Wijnand Duyvendak al aan ten prooi viel. Nog een inkoppertje: de DSB met als hoofdrolspeler Dirk Scheringa. Voorafgegaan op internationaal vlak door Madoff. Gaat het nergens over, o zeker wel. Integriteitsvragen zijn ook niet de minst belangrijke. Maar de vraag is: wie beoordeelt? En hoe gaan we er met elkaar mee om? Het Koninklijk Huis aangevoerd door prins Willem Alexander komt terecht in een onhoudbare mediagolf rond de vakantiewoning. De Tweede Kamer roept om de haverklap de MP naar de Kamer om zich te verantwoorden. En als hij een dag niet in vorm is (dat zou me meevallen als het alleen die ene dag is, ik ben jaloers!), staan veel mensen klaar met hun… oordeel.

In een later blog wil ik graag terugkomen op iets dat hiermee samenhangt: de hyperigheid van onze samenleving. Iedereen praat over iedereen, grenzen vervagen, en daarmee dus ook de grens van wie waarover mag en kan oordelen. Ik beperk me nu tot het laatste: oordelen en vaak: veroordelen. Daarmee wil ik gelijk afdichten dat we het met elkaar ergens over hebben. Natuurlijk doen we dat en uiteraard volg ik allerlei ontwikkelingen met interesse. Het gebeuren rond Madoff is leerzaam en relevant, het functioneren van premier Balkenende doet er toe! Dat is niet mijn punt dus, wel de manier waarop we mensen neerzetten of liever: wegzetten. Balkenende is een goed voorbeeld van iemand die buiten onze langsgrenzen het stukken beter ‘doet’ dan binnen ons kleine Kikkerlandje. Op zich misschien normaal, maar ik vind het niet normaal dat iemand echt bijna wekelijks afgeschuimd wordt. En als je oplet is het niet puur zijn optreden of persoon. Het gaat vaak op dezelfde manier met anderen. Als je mij vraagt is dit fnuikend voor de samenleving die we willen zijn: vrij en gelukkig.

In de Tweede Kamer verschuift het taalgebruik. Van ‘u bent knettergek’ tot ‘flapdrol’ en alles wat er tussenin zit. Terecht komt er een tegenbeweging op gang tegen het extreem veroordelende moralisme van Geert Wilders. Bij hem zie je alles uitvergroot: denken vanuit het onderbuikgevoel, sterke uitspraken, harde oordelen, het bij de ander leggen zonder enige vorm van zelfreflectie, enz. Twee opmerkingen bij Wilders en z’n PVV: 1. Ondanks alles wat je op hem kunt aanmerken is hij al maanden lang zeer populair, wat zegt dat over ons als Nederland? 2. Hoe extreem ook bij Wilders en gefocussed op de Islam, het mechanisme van oordelen, onderbuikgevoel en moralistisch denken is breder, veel breder. Dat zit niet alleen bij Wilders, dat zit intussen in onze manier van omgaan met elkaar. In die zin lijkt Wilders me een extreme exponent van een brede maatschappelijke ontwikkeling.

Na het incident bij Hoek van Holland was een van de eerste vragen richting Achmed Aboutaleb: treedt u af als burgemeester? Komende week komt die vraag nog weer in de actualiteit voor zijn collega in Maastricht. Wat ik proef is een toenemende behoefte om een zondebok aan te wijzen en weg te sturen. Voor elk incident komt een onderzoekscommissie en we komen pas tot rust als er iemand opstapt. Helpt het de zaak inhoudelijk altijd verder? En ook als er sprake is van een duidelijk persoonlijk falen valt me op hoe hard oordelen over de tafel gaan. Maakt het ons tot een vrije en prettige samenleving? Ik heb eerder het idee dat we verzuren en moralistischer aan het worden zijn. Waren we even ervoor nog voor vrijheid blijheid, nu wijst de een na de ander op regels, normen, wordt de lijn direct doorgetrokken naar iemands integriteit en klaar is de zaak. Om door te gaan naar de volgende kwestie, want intussen heeft iemand anders weer iets anders fout gedaan.

Genoeg voor de beeldvorming, want zo kun je nog lang doorgaan. Laat ik mijn stelling lanceren: Vroeger was moraal het domein van de kerk en wordt er nog steeds in die richting geklaagd, nu ligt moraal in handen van seculier en liberaal denkende mensen. De kerk is naar de rand van het publieke domein gedrongen, maar hoe is het mogelijk dat we er niet echt vrijer op geworden zijn? Ik deel kritische observaties over christelijk moralisme binnen kerken, maar wat mij bijna verbijstert, is dat de niet kerkelijke moraal nog veel moralistischer lijkt. Harder nog.

Losgeslagen van de oude normen en waarden lijken we dusdanig ontworteld te zijn, dat we overgaan tot continue volkstribunalen en spreekkoren van veroordeling.

Mijn statement op dit punt is: laat 2010 een jaar worden waarin we een kentering gaan waarnemen. Laten stoppen met het sprookje dat religie moralisme bevordert, want het blijkt dat een seculier-liberale samenleving minstens zo moraliserend is. En misschien nog wel erger: je weet nooit uit welke hoek de morele wind waait.

Daar heb je geen God, geen heilig Boek of kerkgebouw voor nodig. Moralisme zit in ons zelf en hoe meer we ‘los’ raken hoe sterker het grip op ons krijgt.

Mijn wens: stop oordelend te leven. En stop de dagelijkse zoektocht naar een nieuwe zondebok. Want morgen heb je er een gevonden, maar volgende week ben jezelf aan de beurt. En terecht als je eenmaal in deze lijn gevangen bent. De meetlat voor de ander treft ooit jezelf.

Jezus heeft het ooit gezegd: oordeel een ander niet, want op dezelfde manier zul je zelf geoordeeld worden. Opmerkelijk waar. En nog opmerkelijker dat het uit de mond komt van de enige mens in de historie die we zonder nuance de zondebok bij uitstek kunnen noemen.

Ligt daar de sleutel tot een milde wijze van leven? Hier kan christelijk geloof zich opnieuw waarmaken, mits het bereid is z’n eigen moralisme los te laten. Er is al een zondebok: Jezus Messias. Het bevrijdende van christelijk geloven mag wat mij betreft breed herontdekt worden. Een Tweede Kamer kan zich focussen op werkelijke kwesties, de politie kan z’n eigen zaken uitzoeken zonder dat iedereen een mening heeft en er hoeven niet constant meer koppen te rollen voordat we ‘verder kunnen’. Sterker: we kunnen pas ‘verder’ als we inzien dat we op de huidige manier geen stap verder komen.

We lopen ons te pletter tegen de muur van ons eigen onvermogen dat als beton gegoten zit om de bewapening van onze eigen veroordelingen.

Het is 2010 en ik kan verlangen naar een samenleving waar in een seculiere en vrije samenleving het gezicht van Jezus meer zichtbaar wordt. Door mensen die het afleren anderen te oordelen, zelfs als ze er aanleiding toe zien. Een samenleving waar vergeving en ‘genade’ ook buiten kerkmuren werkelijk betekenis krijgen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s