Cultuur, Geloven & Leven

2010 (2): Wat kerken kunnen leren van Mary Poppins


Getagd: , , , , , , , , , , , , , , , , , .

Dit moet je niet willen lezen. Een blog dat de Avro show Op zoek naar Mary Poppins opvoert als voorbeeld voor kerkdiensten. Dan heb je niet begrepen waar het om gaat in de kerk. En ja, het wordt natuurlijk allemaal wel erg veel ‘performance’ als je dit wilt. Nog meer consumptiementaliteit, ga liever terug naar soberheid en de rijke traditie. Tenslotte, moeten we nog meer show willen dan er al overal is? En de kerk kan die concurrentie toch niet aan met theater, film en TV, dus blijf vooral bij je eigen ding.

Het zou een blog schelen als dit alles was. Ik ga het toch hardop zeggen: kerkdiensten kunnen veel leren van shows als die van Mary Poppins. Ik kan het niet helpen dat ik op zondagavond de laatste tijd regelmatig met enige weemoed de zondag eindigde bij het laatste half uurtje Mary Poppins. In gedachten kwam onbewust toch de vergelijking op met een kerkdienst die ik bezocht in de ochtend. En ’s avonds gaat het zeker over andere dingen en hebben we het over iets anders, namelijk theater. Een sterk show- en spelelement, glamour en entertainment. Ik zie alle reden om in mijn kleine serie blogs over 2010 eerlijk in de spiegel te kijken van dit spektakelstuk. En dat vanuit mijn mijmeren over kerk-zijn anno nu. De vraag of de kerk toekomst heeft en hoe dan wel, hangt van veel meer factoren af. Maar dit is er ook: durf te leren van Mary Poppins, luister naar de betoverende stemmen van Noortje en anderen. Kijk eens naar de jury met niet in het minst Willem Nijholt. En denk gewoon eens wat na. Ik stel een klassieker voor: 3 leerpunten voor de kerk door de ogen van Mary Poppins. In a most delightful way:

1. Expressie. Al bij eerdere shows rond Evita en Joseph, maar ook nu valt het me op hoeveel hier bij komt kijken. Ook zonder het showelement gaat het om een gigaprestatie op het vlak van expressie. Een lied klinkt, een stem voert je mee naar iets ongehoords. Wat is dat? Ik denk gewoon hard werken. Voor mij zijn vooral de commentaren van Pia Douwes en Willem Nijholt bijzonder om mee te maken. Alles speelt mee, alles wordt gezien en benoemd. Zeker voor in de serie is er ook veel kritiek. Het verschil met gewone kritiek is dat het hier gaat om een respectvolle manier van critiseren. Niet minder confronterend, maar zo intens gericht op training en groei. Het zijn de momenten dat ik denk: laten die mensen sprekers, predikanten en anderen die in kerkdiensten op het podium staan eens een paar maanden onder handen nemen. Wat zou er dan gebeuren?

Wat ik bedoel is: nemen kerkelijken in Nederland niet te veel genoegen met middelmatigheid of soms ronduit goedbedoelde maar beroerde presentaties? Er kan zoveel meer. Het raakt me om te zien hoe deze jonge vrouwen groeien in hun hele zijn, presentatie en expressie. En dat met oog voor elke unieke persoon. Bij iedere kritiek is er iets van de eigenheid van die specifieke speler. Dat wordt gezien, gewaardeerd en gekoesterd. En tegelijk uitgedaagd. Zowel die koestering als de uitdaging is een les voor kerken in mijn ogen.

Ik noem dit stukje niet voor niets expressie. Want alle relativeren van dit punt gaat ten onder aan het onderliggende: waar gaat het om? Wel, om het uitdrukken, het vertolken van een stuk, een lied. Willem Nijholt hoor je rustig praten over interpretatie. Dat is precies het snijvlak waar het in kerkdiensten ook voor een groot deel over gaat. Er zijn teksten die we als gelovigen aannemen als afkomstig uit Gods hand, hoe dan ook. Teksten die een kracht hebben, waarvan Gandhi zei dat het dynamiet is. Maar het vraagt wel interpretatie, vertolking en expressie. Christelijk geloven draait niet om dode letters, maar om levende woorden. Laat dat dan ook gebeuren… Kortom hier ligt een enorme markt voor de Willem Nijholts die nog maar spaarzamelijk ingevuld is in mijn beleving. Er is meer aandacht voor dan jaren terug, de ene kerk is er verder in dan de andere, er is opening, maar de spiegel van Mary Poppins roept nog veel meer aan verlangen en mogelijkheden op. In full color.

2. Impressie. Tweede element wat mij bezighoudt is de andere kant van deze medaile: wat komt er binnen? Dat is een punt dat uiterst vatbaar is voor misbruik, scepsis en vervorming. Maar het is desondanks wezenlijk zolang wij mensen zijn en zolang christenen erkennen dat we door God zo gemaakt zijn. Misschien heb je niets met Walt Disney, vind je dat het verhaal van de nanny Mary Poppins alleen geschikt is voor kinderen tot 8 jaar. Ik zou je dan toch eens willen vragen een paar liederen te luisteren op de website van de Avro. Doet het je wat of niet? En vooral wat? De hele performance maakt impact, neemt je mee en voor wie er voor openstaat betovert je voor een moment. Iets simpeler: het ontroert en raakt onze emoties aan.

Het zijn precies de momenten waarop ik flash-backs kan krijgen van kerkdiensten waar ik aanwezig was en waar ik op dit punt me alleen voelde. In de kou. Ondanks goede woorden, mooie waarheden en uiterst christelijke bedoelingen. Toch kan ik niet anders zeggen dat ik veel kerkdiensten uitermate saai vind. Juist omdat er een boodschap is die roept om expressie, maar het komt er niet helemaal uit. Oké, kan gebeuren, maar het verhaal is daarmee niet klaar: vervolgens wordt ik ook minder of amper geraakt. Ook dat kan gebeuren… Maar waar blijf ik als ik om me heen kijk en aan de lichaamstaal zie (en later ook terughoor van mijn medekerkgangers) dat het hen ook niet echt raakt en emotioneel roert of in beweging brengt?

Nee ik hoef geen tissues bij binnenkomst en geen emotionele manipulatie. Maar een verhaal van God met mensen kan niet anders dan diep willen binnenkomen, of heb ik iets gemist? Het mag me schokken, verwarren, boos maken, ontzetten, een moment doen bevriezen, pijn oproepen, diep verlangen wakker doen kussen. Mag ik dat nog verwachten, of moet ik daarvoor een kaartje kopen voor het theater? Is omdat de kerkdienst gratis toegankelijk is en elke zondag, is het daarom maar zo gewoon mogelijk, knullig, saai vrijwilligerswerk? Ik heb zelf ervaren hoe ook vrijwilligers overigens het wel kunnen. Het kan wel anders, er zijn voorbeelden. Maar eerst moet je dit willen en moet je in deze spiegel durven kijken. En dat elke week opnieuw doen. Er kan zoveel meer. Als God realiteit is voor gelovigen en voor kerken het uitgangspunt van hun bestaan, dan is dit immens belangrijk.

3. Gebeuren. Er zijn nog allerlei ogenschijnlijk ‘losse’ elementen die meespelen in mijn wens dat kerken meer leren van theater. Laat ik beginnen met de wellicht meest omstreden, dan is dat gelijk benoemd: schoonheid. Is het niet oppervlakkige TV om avond na avond te kijken naar een groep mooie meiden? Het speelt zeker mee in de shows. Overigens viel mij op dat ik soortgelijke gevoelens kreeg bij het optreden van ‘Bert’ de schoorsteenveger. Ook dat was schoonheid. Het eigenlijke punt is in mijn ogen: mag de menselijkheid in alles een plek krijgen? Ook dus schoonheid, er zijn met het hele zijn. Momenten van humor, some fun. Speelsheid, some sugar, licht en lijfelijkheid, mimiek. Alles: hier is mens-zijn, hier is even ‘leven’. Voor een kerkdienst zal dat andere uitwerking krijgen dan voor een theatershow. Maar wat er gebeurt is dat het leven in al z’n eigenheid en menselijkheid binnenkomt. Je kijkt en blijft kijken. Je luistert en ziet iets dat past bij wat je ziet. Het is een gebeuren. Geen losse ‘rol’ of een persoon die schuil gaat achter z’n boodschap. Mensen in menselijkheid en persoonlijkheid en tegelijk vol voor wat ze komen brengen. En alles wat gebeurt is één groot dynamisch geheel.

Hier wordt geredigeerd en geprogrammeerd. Kerken die opnieuw mensen willen binnenbrengen anno 2010 mogen hun ‘liturgie’ ombouwen tot programma. Niet om commercieel of consumptief te gaan, wel om terug te keren tot het holistische van het evangelie dat een heel mensenleven omvat, omhelst. Ik bedoel dan ook het geheel van lied, beeld, toespraak, andere elementen: zorg voor een geheel, een totaal dat spreekt, dat je omhelst. Die omhelzing vraagt vandaag andere dingen dan 100 jaar geleden. Maar er kan ook meer. Techniek is een eitje. Het komt aan op de diepere overtuiging wat je wilt neerzetten, hoe je mensen wilt benaderen en hoe je een ontroerende en levensveranderende werkelijkheid van God wilt neerzetten in een zaal vol mensen. Laat het horen, maar ook ervaren. Op het moment dat die twee niet meer synchroon zijn haken luisteraars af. Dat is niet alleen hun eigen keus, het is net zo goed jouw verantwoordelijkheid als kerk om te doen waar je voor bent: zet het evangelie in al z’n kleuren en facetten neer in levens van mensen. Toon dat leven waar het over gaat. Het zijn niet alleen levende woorden, het is een levende werkelijkheid om God tegen te komen. En exact dat is waar een kerk voor is bedoeld.

In ev’ry job that must be done
There is an element of fun
you find the fun and snap!
The job’s a game
And ev’ry task you undertake
Becomes a piece of cake
A lark! A spree!
It’s very clear to see

That a…
Spoonful of sugar helps the medicine go down
The medicine go down-wown
The medicine go down
Just a spoonful of sugar helps the medicine go down
In a most delightful way