Geloven & Leven

De SGP, de crisis en het bekende koekje


Getagd: , , , , , , , , .

Of ik er nu zin in heb (eigenlijk niet) of niet, de berichten en tweets tuimelen over elkaar sinds de uitspraak van de Hoge Raad over de SGP. Deze orthodox-gereformeerde partij mag geen vrouwen weigeren op de kieslijst. En dan gebeurt er iets verrassends: uit meer hoeken komt bijval richting de SGP. Ook binnen het CDA is er discussie. CU-politici uiten hun kritiek op de uitspraak. Er zitten twee uiterst lastige kanten aan de kwestie, eentje voor de samenleving, maar ook eentje voor de kerk. Over de crisis en het bekende koekje loop ik wat na te denken.

De crisis. Het zou wel eens een bijzonder goede uitspraak kunnen blijken over een tijdje. Tenslotte moet er nu iets gebeuren. De Hoge Raad wijst naar de Staat, die weer wijst naar de SGP, die weer wijst naar de Staat… Het gaat dus nog wel even duren en we hebben binnenkort dus eerst verkiezingen met een lijst in oude stijl? Intussen roept de uitspraak discussie op in een veel bredere kring dan de SGP zelf. En terecht. Dezelfde discussie sluimert al langer, maar gaat nu blijkbaar knellen. Hoe zat het ook nog maar met de Amsterdamse gekrakeel over de subsidie voor twee christelijke organisaties, Youth for Christ en Het Scharlaken Koord? Kunnen zulke organisaties nog wel welzijnswerk doen in de stad als ze alleen met christelijke werknemers werken? Paniek in de liberale tent. Onlangs nog sprak Femke Halsema zich nog uit bij Moraalridders over dit soort vragen. Bij gelijke geschiktheid zou de organisatie niet mogen discrimineren op godsdienst, stelde ze. Gestoken reageerde Joël Voordewind in het Nederlands Dagblad en Femke was zo verontwaardigd dat ze een reactie onder het bewuste artikel plaatste. Hun beider woorden laten iets zien van de gevoeligheid en hoe snel er een kloof van onverstaan ontstaat.

Hetzelfde speelt over hoofddoekjes, boerka’s en aanverwante thema’s rond de Islam. Verbied je bepaalde kleding, zoals België de Boerka? Hoe ver gaat religie en de vrijheid van godsdienst en waar begint het verbod op discriminatie? De rechtszaak tegen Geert Wilders is net zo’n twee componenten-kwestie. Moet de rechter een uitspraak gaan doen over de uitlatingen van een politicus? Met alle mogelijke bijwerkingen van dien? Ik geef toe: verschillende kwesties met heel verschillende aspecten, maar we kennen intussen een crisis als het gaat om verschillende grondrechten en vrijheden. Een rode draad vormt wel de plek die geloof en religie mag hebben in onze vrije samenleving. En ik weet het niet altijd meer. De liberaal doorgeslagen discussie in Amsterdam wekt irritatie. Het veronderstelt dat een algemene organisatie objectief of neutraal zou helpen. Alsof er ook maar een mens op aarde rondloopt die neutraal is. En alsof we dat willen met elkaar. Verkrampt liberalisme.

Maar daarmee is het nog niet opgelost. De uitlatingen van Femke Halsema zijn een stuk genuanceerder, maar de vraag blijft ook bij haar insteek of de eigenheid van geloof in de samenleving wel een legitieme plek kan krijgen. We zullen afspraken moeten maken over hoe we onze samenleving willen inrichten. Een moslim die zijn vrouw dag en nacht binnenshuis houdt en slaat gaat volgens de algemene opinie ver over de schreef. Haat zaaiende opmerkingen van Geert Wilders zijn op z’n minst doodvermoeiend. Maar nogmaals: daarmee is nog niet aangegeven waar een grens ligt tussen het ene grondrecht en het andere. Ieder mag denken en geloven wat hij/zij wil, maar tegelijk mag dat geloof en die mening niet ten koste gaan van de ander. Kom daar maar eens uit als het eerste niveau steeds verder van elkaar verschilt. Die crisis begint nog maar.

Een heel andere kant aan de uitspraak over de SGP. Een kant waar de goedgelovigen in Nederland samen eens goed naar mogen kijken wat mij betreft. Ik heb even geen zin mee te huilen in het koor van verontwaardiging. Bizar lijkt de uitspraak zeker, maar wat zegt het gelovigen en kerken als hier inderdaad de norm boven de realiteit verheven wordt? Als met enige krampachtigheid een bepaald gelijkheidsdenken wordt gehanteerd? Is het niet heel herkenbaar, juist voor christenen uit de orthodoxe hoek? De kerk krijgt een koekje van eigen deeg. Wel, laten we er maar eens een tijdje op kauwen.

Het is waar: dit is niet te pruimen. Maar is het theocratische beginsel van de SGP dat dan wel? Hoeveel kerken laten nu echt zien dat ze kunnen omgaan met het snijvlak van norm en realiteit? Hoe genadig is de cultuur binnen de kerkmuren? De neiging is er nogal eens om anderen de eigen norm en regel op te leggen. Ook al is die ander in een totaal andere situatie, komt hij anders binnen. Nieuwkomers in de kerk: hoe doe je dat? Sensitiviteit om met je christelijke overtuiging in de seculiere omgeving te acteren: de mate waarin kerken het lukt zal grotendeels hun missionaire uitstraling bepalen. In het verleden is de liberale vrijzinnigheid dit niet gelukt in mijn ogen. Maar trots hoeven de orthodoxen niet te zijn: de norm bleef bij hen behouden, maar vraag niet altijd hoe.

Het liefst trekken SGP-ers zich in hun eigen bolwerken terug, voor grote delen op de eigen Biblebelt. Het is niet helemaal onbegrijpelijk als ze nu vanuit de Randstad wordt toegeroepen dat ze in de politiek de regels volgens de algemene spelregels moeten spelen. Dat de eigen SGP vrouwen zich helemaal niet gediscrimineerd voelen, zegt niets: met deze gezamenlijke bedreiging van buitenaf zal altijd de interne loyaliteit domineren. Daar hoeft een rechter dus niet van onder de indruk te zijn. Andersom: hoeveel begrip en vrijheid zouden deze SGP-ers de rest van Nederland gunnen als ze het voor het zeggen hadden? Daar ben ik nog niet gerust op. Maar breder grijnst het kerkelijk normativisme tot ver buiten de kringen van de SGP me aan. En dat doet me verlangen naar kerken die diep vanuit geloof en liefde voor God het leven vormgeven en juist daarom inclusief kunnen denken, gekenmerkt worden door mildheid, geduld en een verrassende openheid.

Sterker nog: ik geloof dat alleen vanuit die richting een brug geslagen kan worden over de kloof die Nederland in toenemende mate kent rond geloof en samenleving.
Verstokte liberalen gaan het antwoord niet inbrengen, verstokte orthodoxen evenmin.
Misschien is er toch behoefte aan christelijk geloof dat de wereld weer kan verrassen en veranderen.