Geloven & Leven

Fundamentalisme raakt aan meer


Getagd: , , , , , , .

Ik denk dat de Funditest van Trouw iets raakt wat de moeite waard is. Ik denk ook dat de test en de eerste reacties al laten zien dat het zo simpel niet ligt. Wat heeft ‘fundamentalisme’ ons te zeggen? Dat het refereert aan wat we vandaag zien als fundamentalisme in z’n onverdraagzame en onderdrukkende vormen is helder. Maar wat wil een dagblad als Trouw met dit begrip onder verwijzing naar de christelijke geloofstraditie?

In mijn vorige blog heb ik een kijkje gegeven in mijn eigen eerste waarnemingen bij het doen van de test. Ik denk dat het de moeite waard is in een aantal blogs een paar elementen apart te bekijken. Niet om volledig te zijn, wel omdat er teveel kanten aan dit thema zitten. Zo blijft het mij onduidelijk hoe de verhouding ligt tussen fundamentalisme in het algemeen en in religieuze zin. De test in Trouw maakt dat onderscheid, maar hoe precies is niet bepaald helder. En wordt de ene keer gevraagd naar tolerantie naar anderen, de andere keer gaat een vraag over inhoud van geloven. Weer een andere moment gaat het over de vraag hoe fundamenteel sommige waarden mogen zijn: bestaan er onopgeefbare waarden? En wordt in de toelichtingen aangegeven dat ‘fundamentalisme’ niet per sé negatief hoeft te zijn, toch kom je niet los van een zekere mate van huiver. De reuk van onverdraagzaamheid blijft rondhangen. Dat komt mede doordat niet helder wordt gemaakt wat de uitgangspunten zijn waarop de test beoordeelt. Is bijvoorbeeld een 50% score de meest evenwichtige? Of ben je pas iemand met diepere waarden en overtuigingen als je de 70% passeert? Of ben je juist dan toch het prototype van een intolerante drammer? De test speelt er allemaal mee, maar in de formulering van de uitslagen ligt wel degelijk een oordeel.

Het zou jammer zijn de test als een leuk speeltje te zien. Zelf zie ik er een poging in toch weer iets bespreekbaar te maken van wat we wellicht bezig zijn kwijt te raken. Niemand zal graag voor fundamentalist worten uitgemaakt in de hedendaagse zin van het woord. Zeker niet de lezerskring van Trouw. Maar de vraag boeit welllicht meer naar de andere zijde van het spectrum: wat ben je als je geen fundamentalist in die zin bent, maar een tolerante Nederlander met een ruime blik, een goede opleiding en dito baan? Waar sta je dan, of waar zou je willen staan? De test laat ons hier in de steek vermoed ik zo, en Rik Torfs heeft gelijk met zijn opmerking dat we het met elkaar vaak niet meer weten. Volgens mij is dat minstens zo eenzijdig en ongezond als het fundamentalisme in z’n benauwde vorm: een ruimte die wellicht heel wijds lijkt, maar dat niet werkelijk is omdat de ruimte niet gedefinieerd is, geen richting kent en geen inhoud heeft.

Wat ik wil proberen is de komende weken een aantal blogs te wijden aan de vragen die hier liggen. Ik wil zowel nadenken over christelijk geloven in relatie tot fundamentalisme, als ook over tolerantie en relativisme. Ik stel voor dat ik zowel probeer te benoemen wat er zo waardevol is aan ‘fundamenten’ in ons denken, geloven en in onze waarden, als het verschil met vormen van fundamentalisme en de pijn die dat oplevert. Ik zie vijf blogs voor me:

1. Fundamenteel geloof (over het eigene van geloven)
2. Fundamentele waarden (over onopgeefbare waarden en wat dat wil zeggen)
3. Verborgen fundamenten van het Relativisme? (over een hardnekkig misverstand)
4. De pijn van christelijk fundamentalisme (over als het inderdaad fout gaat)
5. Fundamentele vrijheid (over wat we allemaal willen en wat christenen zouden moeten omhelzen)

Voel je vrij om via reacties of op je eigen blog mee te discussiëren!