Geloven & Spiritualiteit

Missionaire mystagogen gezocht?


Getagd: , , , , , , , .

Al een paar dagen loop ik wat te kauwen op het onderwerp dat Jos Douma in zijn laatste blogposts aangesneden heeft: de predikant als manager of mystagoog. De thematiek leeft en wordt regelmatig aan de orde gesteld: wat is er aan de hand met ‘het ambt’. Ik kan zelf die vraag niet loskoppelen van een grotere vraag: ‘wat is er aan de hand met de kerk’. Maar intussen raakt Jos wel een snaar die ik herken: de rol van mystiek, spiritualiteit, omgang met God. Hoeveel contact hebben kerkelijke voorgangers met de spirituele kern van waar ze voor staan?

Ik ontkom er niet aan voor de helderheid eerst iets van mijn verwarring te delen en wat grote bewegingen te benoemen. Daarna hoop ik een heel klein stapje te zetten in het zoeken naar antwoorden. Laat ik helder zijn: Jos Douma tamboert veel op het thema spiritualiteit in allerlei toonaarden. Ik lees dat niet voor niks: hiermee raakt hij de kern. Ik zal de dag prijzen dat ik meer tijd (!) heb voor het vele goeds dat er op dit niveau is (Henri Nouwen, Anselm Grün). Op dit moment liggen op mijn bureau ondermeer een boek van Anselm Grün over Benedictus met eronder de Regel voor Monniken van Benedictus zelf. Ernaast Kus de visie wakker van Salem Samhoud e.a. Misschien is dat wel precies de dilemmatiek die Jos aansnijdt. Het laatste boek is voor managers en gaat over organisaties, effectiviteit en visionaire strategie, enz.

Nog iets. Ik voel me ten diepste theoloog en zoek daarin juist naar vragen rond prediking, spiritualiteit en geloven in deze tijd. Maar juist als theoloog kwam ik diepgaand in aanraking met missionaire kerkvormen in Amsterdam. Tegelijk ben ik werkzaam als coach. Dan spreek ik met leidinggevenden uit verschillende achtergronden. Ik coach managers en met veel passie overigens. Maar juist ook hier kom ik opnieuw de kerk tegen en ontmoet ik predikanten. Een onderzoek naar coaching onder predikanten, uitgevoerd door de CHE ligt ook op mijn bureau. Ik mocht opdrachtgever zijn en wil graag me toeleggen op deze doelgroep. In gesprek met predikanten merk ik hoezeer ook behoefte is aan coaching van ook hun team, kerkenraad of gemeente/parochie.

Ik vertel dit om puur praktisch het spanningsveld te schetsen dat ik voel bij de zeer goede woorden die Jos Douma in zijn blogs schrijft. Als ik hem goed begrijp roept hij predikanten op om terug te keren naar hun roots en mystagogen te worden, mensen van het mysterie. Dan heeft de predikant (en pastoor vul ik aan) wat te vertellen en iets te bieden. Ik voel hier veel voor, maar voel me ook wat verward. Om te zeggen dat hier een onjuiste tegenstelling wordt gemaakt vind ik te gemakkelijk. Toch mis ik nog iets. Wellicht raakt dat wat in een reactie Pieter Kleingeld. Hij wijst op een andere benadering, namelijk vanuit het hele concept van kerk-zijn en noemt daarbij de ‘missional church’ die per definitie anders binnenkomt en andere paradigma’s hanteert dan de traditionele kerk.

Laat ik het op dit moment zo zeggen: het hele pleidooi voor spirituele voorgangers als mensen die ademen in Gods Geest en vertrouwd zijn de persoonlijke omgang met God en Christus onderschrijf ik. En ik ervaar de roep hierom als een terechte correctie binnen kerkelijke tradities die structureel gebrek aan spirituele verworteling kennen. In mijn woorden: het is veel ‘doen’ en te weinig ‘zijn’. Te veel praten en druk zijn met gedrag, organisatie van de kerk en het kerkelijk leven, te weinig warmte, diepgang en mensen in de aanwezigheid van God brengen en daar op adem laten komen. Het evangelie wil mensen aanraken, confronteren, omhelzen en veranderen. Dat gaat niet allereerst over management en organisatie, maar veel meer over identiteit en spiritualiteit.

Tegelijk wil ik dan ook meer zeggen. Hoezeer ik verlang naar de stilte waarin ik het suizen van Gods wind kan horen, ik ontkom niet aan storm en crises. Hoe verbind je die intense stilte aan de hectiek van ons leven? Hoe verbind je de mystagogie aan het managen van de praktijk? Moeten anderen dat doen? Wat mij betreft mag het ambt zoals dat in de gereformeerde tradiitie georganiseerd is onderworpen worden aan een geestelijke renovatie. Ook het ambt is een vorm van management! Alleen daarom al kun je het niet ongemoeid laten. En de inrichting van kerkdiensten en het gemeenteleven is ook een kwestie van (taai en traditiegedreven) management. ‘Zo doen we dat’. Een beetje verandering links en rechts gaat niet echt helpen. Dat doen we al een paar decennia, maar zonder al te veel resultaat in mijn beleving.

Zo is het in mijn overtuiging een heel geestelijke vraag om een preek te beoordelen op relevantie voor hoorders vandaag. Durf je als spreker je te positioneren op het marktplein van gelovig en niet-gelovig? Van zoekers en twijfelaar, sceptici en diepgewortelde gelovigen? Maar dat betekent wel dat de mystiek zich verhoudt tot de dagelijkse context. Vervolgens doet die boodschap vanuit de stilte ook iets met hoe je handelt, anderen wilt inspireren tot handelen. Je kunt een traditioneel-gesloten kerk bijvoorbeeld niet ongemoeid laten. De rust in je diepste identiteit, in je mystieke omgang met God en bijbel, zal voor veel onrust zorgen en mensen uit balans brengen. Storm komt voor de echte stilte in dit geval.

Ik ben er nog lang niet. Zelf al helemaal niet. Ik voel dat ik zoek en in beweging ben. Ik ben uitermate blij met dit gesprek in de blogsfeer. Ik hoop er binnenkort nog iets over te bloggen. Ik besef dat ik geen afgerond verhaal geef, en dat zal de volgende keer ook niet gaan lukken. Maar waar ik naar zoek is een verbinding die recht doet aan het mysterie en tegelijk verbinding weet te maken met de missie van de kerk. Want het vuur brand diep van binnen, maar de missie ligt juist buiten in het leven dat we samen vormgeven.

Wellicht is het veelzeggend als juist Benedictus in zijn Regel moeiteloos diepe spirituele teksten schrijft als ook buitengewoon praktische. Is dat een deel van de aantrekkingskracht van kloosters vandaag dat de monastiek al eeuwen een holistisch leven voorstaat van mystiek en arbeid, van inkeer naar God en de ziel en tegelijk missie naar de wereld?