Geloven & Leven

Ingrid Betancourt: onze moeite met kwetsbare helden


Getagd: , , , , .

Maandag deed ik iets wat ik zelden op maandag doe: samen met iemand lunchen en een goed gesprek voeren. We kregen het over kwetsbaarheid en leiderschap. Een onderwerp dat me al langer bezighoudt. Ineens was daar weer dat beeld van Ingrid Betancourt. Zoals ze daar zat in de uitzending op 12 oktober bij Pauw en Witteman. Ik heb gespannen zitten kijken. Het verhaal van Betancourt heeft me op de een of andere manier altijd geraakt. Wie herinnert zich niet de foto die in de kranten stond van een sterk vermagerde vrouw in de jungle? Voor haar leven werd gevreesd, en ze werd symbool voor lijden en onzekerheid. Ik denk niet alleen voor mij. Daarna die heroïsche bevrijdingsactie die CSI of James Bond niet zou misstaan. Verzwakt maar tegelijk met innerlijke kracht stond ze op het vliegveld en gingen haar beelden opnieuw de wereld over. Maar toen.

Toen werd het stiller en toen die stilte weer wegebde was er een ander beeld. Een Ingrid Betancourt die misschien wel niet zo mooi was als wij ons voorgesteld hadden. Geen Florence Nightingale of Mother Teresa in de jungle, maar een vrouw die bekritiseert werd door haar voormalig medegevangenen. Veelzeggend kopte het Nederlands Dagblad in het koor van andere media Heldin Betancout van voetstuk gevallen’. De heldin die we zelf op het voetstuk van onze verbeelding gezet hadden, viel er even hard weer af.

Het beeld is een patroon in de media. Uitvergroot raakt iemands ego op grote hoogten meestal ergens aan een scherp voorwerp en stort dan sissend als een lekke luchtballon weer neerwaarts. Kijk naar andere bekende personen, kijk naar de held Obama die momenteel moet vechten voor zijn reputatie. Blijkbaar hebben we samen behoefte aan helden, voorbeeldfiguren die in staat zijn tot onze verbeelding te spreken. Maar eenmaal gewend aan hun nabijheid in het gewone bestaan verdampt het heldendom en keert het zich tegen de persoon in kwestie. Dan komen de polls, zoals ook bij Betancourt. Het artikel in de krant noemde een onderzoek van Le Figaro waarin van de 7000 ondervraagde Fransen 85% Betancourt onsympathiek vonden.

Ingrid Betancourt maakte mooie televisie in de bewuste uitzending. Ik zag een mens om respect voor te hebben. Iemand die niet verbitterd en inzichzelf gekeerd uit de zes jaren van hel gekomen was. Maar iemand die in staat was er een boek over te schrijven en sprak met een stem die echtheid verried en doorleefdheid.

“We hadden er niet op gerekend bevrijd te worden. Met de vrijheid kwamen alle vragen. Wat zouden we vinden in het nieuwe leven? Dat was beangstigend”

Veelzeggende woorden. Hoe kun je van angst spreken na zoveel angst te hebben doorstaan? Blijkbaar is het niet zo gemakkelijk om dan weer het wereldtoneel te betreden en je te verhouden tot de omgeving die met allerlei beelden en verwachtingen je benadert. Met haar boek ‘Zelfs aan de stilte komt een eind’ betreedt ze het pad van een kwetsbaar mens om haar verhaal zo neer te zetten. Ik zou het boek graag lezen. Al was het maar omdat de toon van het interview bij Pauw en Witteman respect toonde, met dat de kritiek op haar persoon wel degelijk ter sprake kwam. Is het boek zo authentiek en eerlijk dat die verhalen hierbij in de schaduw komen?

Als ze voorleest uit haar eigen boek proef je de kwetsbaarheid. Opvallend dat ze juist daarover een passage kiest. Ze leest dan ook deze uitspraak voor:

“Ze waren er niet in geslaagd om me in een monster te veranderen dat op wraak zon.”

Dat is wat me bezighoudt. Omdat het precies het risico is van lijden, van gekwetst worden en van dingen zien en ondergaan die tegen alles in gaan. Hoe kom je daar doorheen? Het is ook die vraag die belangrijker is dan wat er mogelijk fout ging. Ook in het gedrag van Betancourt naar medegevangenen. Zelf geeft ze aan hoe moeizaam en kleinmenselijk dat kan zijn, niet minder in de jungle met de dood voor ogen. Is dat wat we moeilijk vinden? Kan ik pas geïnspireerd worden door een volmaakte held?

Betancourt vertelt voor de Nederlandse televisie op een haast on-Nederlandse manier hoe geloof in God voor haar een rol ging spelen. En passant maakt ze onderscheid tussen religieus zijn en geloof in God. Het eerste heeft ze zo niet, het tweede is diep en sterk geworden. Ze had al die jaren bijna niets, af en toe een boek, maar in ieder geval haar bijbel. Waar andere gasten vaak onderbroken worden met licht sceptische vragen blijft het hier stil als Ingrid Betancourt benoemt hoe zij vanuit geloof en bijbel vragen kan beantwoorden. Hoe ze tot de conclusie kwam in de jungle dat de bijbel niet onwaar kon zijn. Het blijft even stil en het gesprek switcht naar een ander item.

Ik schrijf dit in de week nadat de mijnwerkers in Chili net gered zijn en als helden boven de grond kwamen na ruim twee maand. Op hen wacht de werkelijkheid boven de grond die wel eens donkerder kanten zou kunnen herbergen dan de diepte die ze achter zich lieten. Hoe lang zullen deze mannen helden blijven, wat zijn de verhalen en wat gaan ze met ons doen?

Ik geloof niet zo meer in voetstukken waar we op kunnen staan. Juist mijn christelijk geloof leert me het verhaal van de graankorrel die pas bloeit na te zijn gestorven in de aarde (Johannes 12,24). De bijbel vertelt in al z’n stugheid de verhalen van ‘geloofshelden’ die geen van alle volmaakt waren, maar mensen met ernstige fouten en gebreken. Pas in de crisis wordt iets geboren wat mensen tot leiders van zichzelf en wellicht van anderen kan maken, zo lijkt het wel. Hoe inspirerend zijn we op dit punt?

Misschien moeten we blij zijn met een Ingrid Betancourt die van haar heldenstatus is gevallen.
Een goed moment haar boek te nemen en zelf in de spiegel te kijken van kwetsbaarheid en menselijkheid.
Een must voor geestelijke leiders?