Geloven & Spiritualiteit

Genade


Getagd: , , , , .

Nadat ik in m’n vorige blog chef Ramsay had laten rondrennen in nota bene de kerk, kwam ik uit bij mijn diepste overtuiging dat de sleutel naar verandering ligt bij genade. En dan wordt het moeilijk. Wat is genade? Ik schreef al dat ik daar niet zoveel verstand van heb. Steeds meer bekruipt me het gevoel dat niet ik genade moet zien te pakken te krijgen, maar dat genade mij pakt. Het is onder je, naast je, in je. En als het hard waait en koud geworden is van binnen, dan zou het kunnen zijn dat alles prima is, maar dat genade is gaan ontbreken. Het is er wel, maar ik neem het niet meer in. Genade is om in te ademen, zonder dat geen dag leven. En toch gaat het leven ook zonder genade door, genadeloos hard en snel. En daarom went het misschien wel om het zonder te doen.

Iemand die tijdloze woorden heeft geschreven over genade is voor mij Dietrich Bonhoeffer in zijn boek Navolging. Hij fileert alle schijn en noemt het gemakshalve goedkope genade. Genade is voor hem kostbare genade. Een klein citaat hierover:

Kostbare genade is het evangelie, dat altijd weer moet worden gezocht, de gave waarom moet worden gebeden, de deur waarop moet worden aangeklopt. Kostbaar is zij, omdat zij oproept tot de navolging; genade is zij, omdat zij oproept tot de navolging van Christus; kostbaar is ze omdat ze de mens het leven kost; genade is zij omdat ze hem pas zo het leven schenkt. … Kostbaar is de genade bovenal, omdat ze God veel gekost heeft, omdat ze God het leven van zijn Zoon gekost heeft… Genade is zij vóór alles daarom, dat God zijn Zoon niet te kostbaar achtte voor ons leven, maar Hem overgaf voor ons. Kostbare genade is menswording van God.

Ik ga niet proberen genade verder te definiëren en er theologisch vanalles over te roepen. Ik zou een punt willen delen in deze blog en het zo eens laten rondgaan. Het punt van wat genade betekent voor mensen die God zoeken. Voor kerken die als ik mijn eigen blogs mag geloven vaak zoveel tekortschieten. Wat maakt dat genade de sleutel is tot verandering van mijzelf en van groepen, kerken, van een cultuur? Laat ik proberen te benoemen waar ik aan denk.

Goedkope genade. Voor wie het christelijk verhaal kent een bizarre combinatie van woorden, maar helder is het wel. Snel praten over genade, schrijven over genade (ai, daar ga ik als ik niet uitkijk!), kortom: het zo zeggen en wellicht bedoelen, maar intussen is er niet echt verbinding met genade. Goedkope vergeving zonder de pijn te dragen die eigen is aan iets dat vergeven moet worden. Ik geloof er steeds minder in. Makkelijk ‘Jezus’ roepen, maar intussen kromme tenen krijgen als je bedenkt dat Jezus zelf binnen zou komen (het ‘Gordon Ramsay effect uit m’n vorige blog). De tent draaien omdat het hoort. Begrijpen zonder verwondering. God in je zak steken omdat het een leer of gewoonte is geworden. Leven uit antwoorden, zonder te zoeken.

Kostbare genade. Ooit vertelde Jezus een verhaal over een koopman die een parel vond, alles verkocht en die ene parel kocht. Een beeld dat al helemaal gaat kantelen als je de optie openhoudt dat Jezus met de koopman zichzelf bedoelde en met de parel mensen op het oog had. Kostbaar heeft iets kwetsbaars. Het roept in herinnering hoe veel God het gekost heeft om weer verbonden te zijn met de aarde. Ik denk eerlijk dat de essentie van christelijke spiritualiteit hier ligt. Rond Jezus die zelf ronduit genade is. Dat gaat verder dan genadig doen. Het zet alles op de kop. Het is zo radicaal nieuw. Maar gaat ook zo ver: leven via de dood. Het beeld van een graankorrel vat het hele leven van Jezus én zijn boodschap samen. De graankorrel wordt gezaaid, verrot in de grond en wordt tot niets. Totdat er dat kleine nieuwe plantje is. En dat groeit uit tot een plant met heel veel graankorrels. Bekend beeld, maar bizar om zo als mens je eigen leven te zien. En toch: de essentie van christelijke spiritualiteit. Genade is duur, want het kost je jezelf.

Harde genade. Ik heb getwijfeld over deze benaming. Toch noem ik het maar zo, want genade is niet soft. Jezus kon messcherp zijn. En zijn volgelingen hadden hun leven over voor dit geloof. Genade staat haaks op hypocrisie. Genade laat zich niet combineren met bijbedoelingen, met manipulatie, met angst voor mensen. Genade laat me puur en alleen mijn bron zoeken en vinden in God. Noem het radicaal, als je het maar niet verwart met radicalisme zoals mensen dat regelmatig zelf ontwerpen. Want je laat alles los, maar houdt ook iets vast dat een eigen karakter kent: genade is pure liefde uit God. Grote taal, stoere strijd is al gauw genadeloos. Wie Luther kan waarderen in zijn radicale keuze voor het ‘geloof door genade alleen’, moet opletten hoe hij even later de boerenopstand afwijst en tegenhoudt. Genade is vrij van geweld, verbaal en fysiek. Maar wel hard: stop slappe praat, stop met angst en heb het lef om puur en alleen voor genade te gaan. Genade is voor mij vertrouwen. Overgave. Niets moeilijker dan dat. Daarom heb ik nog zo’n eind te gaan dus.
Kerken die dit durven zullen nooit verlamd kunnen raken door systemen. Hoe nodig systemen ook zijn. Maar alles dienstbaar aan genade. En genade is onlogisch, onrechtvaardig, ongrijpbaar. Zonder die radicale genade zie ik geen toekomst voor kerken. Genade stelt harde vragen: waar draait het om? Wat zien mensen die binnenkomen? Wat hoor je hier? Wat proef je? Eat, pray, love.

Zachte genade. Onlogisch zei ik al: behalve hard en scherp is genade ook zacht. Mild. Wat bewonder ik mensen die zo confronterend kunnen zijn en tegelijk mild blijven. Genade sterft af in een sfeer van veroordeling. Jij oordeelt mij, ik oordeel jou. Zo denken, zo voelen – het kan lang duren totdat je jezelf dat bewust wordt. Ik spreek uit ervaring. Menselijk oordeel. Oordeel van kerk, bijbel, God. Vul maar in. Zachte genade bevrijdt me van het oordeel. Want de liefde is zo puur en zo vol, dat er geen oordeel bij in past. Het maakt me milder omdat ik als ik anderen zie falen, zelf intussen goed weet waar ik gefaald heb. Gemakzucht en slijtage leren het oordelen misschien wel af, maar er komt grijze brij voor in de plaats: gezapigheid. Milde genade blijft genade. Dus scherp, met focus. Nooit tevreden zonder verbinding met de kern. Hier ligt een mildheid op ons te wachten die massieve kerkmuren kan verpulveren en nieuwe geloofsgemeenschappen zal creëren.

Warme genade. Ik geloof dat genade altijd warm is. En altijd als belangrijkste kenmerk heeft dat het een diep verlangen oproept. Een innerlijke drive geeft, al bij zoekers en sceptici. En na jaren nog steeds bij overtuigde gelovigen. Warmte die scepsis doet afsmelten, maar niet minder traditionalisme, dogmatisme en alle -ismen die we met elkaar dagelijks in stand houden.

Genade is beweging naar de kern. Richting, verbinding. Niet het er al zijn, maar ook geen seconde genoegen nemen met de status quo. Altijd verlangend die beweging naar binnen. De beweging van warmte en kracht. Een milde drang die hard kan zijn. Een hardheid die nooit z’n zachtheid verliest. Maar altijd in beweging en voldoende warmte voor onderweg. Genade laat mensen nooit in de kou staan.

Dit is wat ik verlang en waar ik in geloof als het gaat om de toekomst van de kerk en de toekomst van m’n eigen geloof.
Hoe meer christenen hiermee bezig zijn, hoe meer ik geloof dat kerken kunnen veranderen.