Geloven & Spiritualiteit

Ik verlang naar de genadeslag voor de kerk


Getagd: , , , , , , , .

Moet het allemaal kapot? Dat gevoel kun je krijgen als het gaat om ‘de kerk’ op twitter en in de blogosfeer. Gelukkig hebben we ook nog gewone kranten en vooral de officiële kerkelijke organen: het zal zo’n vaart niet lopen. Wijze en geestelijk rijpe predikanten en ouderlingen hebben daar de leiding en niet de snelle bloggers en harde schreeuwers. David Heek moet nog veel leren en gelukkig bloggen niet alle predikanten zoals Jos Douma. Je moet er niet aan denken.

Ik wil proberen eerlijk zijn in deze blogpost. Bewust heb ik niet direct getwitterd of geblogd over de nog steeds uitdijende discussie naar aanleiding van David Heek uit de gereformeerd vrijgemaakte kerken. Omdat ik besef dat spontane reacties in de media vaak niet bijdragen aan iets dat genade heet. Het gaat zomaar weer over mijn ego, over mensen en emoties.
Wordt dit een aanklacht tegen de kerk? In zekere zin. Maar dan wel in die zin dat ik daar zelf met veel liefde deel van uit maak. Ben ik bitter? Nee, ik ben het afgelopen jaar gaan beseffen dat ik veel meer en dieper van de kerk houd dan ik zelf wilde weten. Moet alles kapot geschreven, getwitterd en geblogd? Wat zou er kapot gaan, vraag ik me dan af? Positief: ik zie waardevolle elementen in een aantal blogs en in gesprekken die volgens mij de moeite waard zijn.

Ik verlang naar de genadeslag voor wat wij kerk zijn gaan noemen. In het besef dat ik niet in de verste verte in de positie ben die slag toe te brengen. Volgens mij is geen mens dat overigens. Maar misschien kunnen we beginnen met tenminste eerlijk en duidelijk te zijn. En laten we inderdaad stoppen met pappen en nathouden.

Ik stond vrijdag uren in de file stil voor Utrecht toen ik via Twitter vernam dat het spreekconsent van David Heek niet verlengd wordt. Eerst moet er gepraat worden. Signalen over botsingen met gemeenteleden en kerkenraden zijn dan onderwerp van gesprek zo lees ik in het Nederlands Dagblad. Op zaterdag wordt de stilte opnieuw verstoord door Jos Douma. Als ik zijn verhaal lees, vermoed ik dat ook zijn classis nog wel gespreksstof heeft. Als predikant benoemt hij eerst allerlei zeer herkenbare negatieve gedachten en gevoelens over de sterke taal van David Heek. Om daarna een laag dieper te gaan en het punt op te pakken waar het om gaat: ook hij heeft zeer dubbele gevoelens, momenten van gevoel van ‘poppenkast’ en ervaart een gebrek aan radicaal Jezus volgen en centraal stellen.

Hoe het precies komt de laatste maanden weet ik niet, maar ik spreek nogal wat predikanten. Dat kan met mijn werk als zelfstandig coach te maken hebben en/of met het feit dat ik zelf jarenlang als predikant en gemeentestichter heb gewerkt. Hoe dan ook: het thema van de toekomst van de kerk leeft enorm en raakt allerlei andere items die raken aan de essentie van geloven. Ik proef verlangen, herkenning en ook enorme irritatie. Ik denk dat er een diepere onrust is die veel verder gaat dan wat cosmetische verbeteringen op kerkelijk vlak.

Mag ik nog een keertje kort iets over David Heek zeggen? Het eerste is dit: het gaat hier niet om David Heek. Ja, sommige kritiek zal terecht zijn. Alleen daarmee kom je inhoudelijk niet verder. Als deze ‘jonge hond’ z’n mond gaat houden lost dat nog niets op. Mogelijk geen spreekconsent: jammer voor kerken die een gouden kans mislopen David de beste training in nederigheid te geven die er is en helaas niets anders doen dan zijn kritiek genadeloos te bevestigen. Er ligt een immens probleem in het kerkelijke midden en dat gaat niet weg. Dit gaat niet over David Heek, dit gaat over kerkelijke christenen in Nederland, met onze manier van kerk-zijn. Dan heb ik het niet alleen over de gereformeerd vrijgemaakte kerken. De vlieger gaat net zo goed op in veel andere kerken, tot en met in evangelicale kringen.
En over ongenuanceerdheid bij David Heek: Ja herken ik wel, maar verwoordt hij ook niet dingen die mensen wellicht mogen verwachten van oudere en wijzere predikanten en gelovigen? Een van mijn gesprekspartners verzuchtte afgelopen week dit: hoe langer predikanten werkzaam zijn in de kerk, hoe genuanceerder ze worden. Totdat je ze niet meer hoort. Hoe kan dat toch? Dat is ook de signaalfuntie van de discussie rond David Heek. Als kerken hebben we samen een probleem. We vergaderen jaren over verandering op centimeters van het systeem. Maar het roer moet om. Het moet weer over genade gaan, maar dat impliceert wel het einde van de kerkvorm zoals velen die nu kennen.

Het tweede wat ik nog kwijt wil over David Heek is dat zijn situatie en de deining rond zijn persoon, bijzonder leerzaam is. Kijk eens in de spiegel van je eigen irritatie (zie mijn eerste blog hierover). Hoe genadig kunnen we omgaan met deze kerkelijke ontregeling? Wie van David Heek een dissident maakt, zegt veel over zichzelf. Een classis wil praten: kan ik me wat bij voorstellen. Maar eerst die voorwaardelijkheid, daar schuilt het risico van genadeloosheid. Ik denk dan: had eerst spreekconsent verleend en was dan gaan praten (want z’n preken waren prima, zo lees ik). Genade zou meer ruimte kunnen scheppen, hoe lastig deze situatie ook kan zijn.

Ik wil graag focussen op genade. Genade past niet zomaar op systemen. En met systemen zijn veel kerken groot geworden. En ik bedenk erbij: elke vorm van kerk-zijn is een systeem. We zullen het waarschijnlijk nooit zonder kunnen. Afspraken maken is prima en nuttig. Maar een systeem kan nooit een luttele seconde garantie kan zijn voor genade. Profeten in het Oude Testament zoals Elia, Jeremia en anderen zijn prachtig en indrukwekkend. Maar hoe ziet die scherpte eruit als je hun woorden confronteert met je eigen context en manier van kerk-zijn? Wat te doen met de scherpe confrontaties tussen Jezus en de Farizeeën en kerkelijke leiders van die tijd?

Er zijn ook kleine stapjes in de goede richting: jazeker! En niet overal is het ‘systeem’ zo sluitend. Tegelijk denk ik dat de huidige discussie niet over dat niveau gaat, maar dieper over de hele manier van kerk-zijn in de hedendaagse seculiere context. Missionair, spiritueel. Daarom geloof ik zo in het teruggaan naar dat diepe punt van genade. Genade is wat anders dan het langzaam masseren van een kerkelijke kolos in een iets minder hinderlijke vorm. In alle liefde: huidige kerkvormen belemmeren mensen minstens even sterk als dat ze mensen iets van God laten zien. Ja: soms zie je meer van God buiten de kerkdienst dan er binnen. Nee, al die kerkverlating is niet hetzelfde als secularisatie, ongeloof en postmodernisme. De kerk veroorzaakt zelf de secularisatie, zo laat iemand als Charles Taylor zien. Het is de kerk zelf die tussen mensen en God in gaat staan op allerlei momenten en manieren. En daarvoor zijn vele begrijpelijke redenen aan te voeren, maar je hebt genoeg aan één reden om dat nooit goed te praten of te accepteren.

De genadeslag voor de kerk. Dat is een keerpunt van binnenuit en vanuit de basis. Het durven afsterven aan ons kerkelijke ego, persoonlijke comfort om opnieuw geloven vorm te geven, opnieuw gemeente van Jezus te zijn. Genade geeft dan focus, maar ook de radicaliteit aan: daarom spreek ik van genadeslag. Een slag die ook genadig is, mild, scherp, diep, liefdevol, vernieuwend. Genade biedt nieuwe ruimte. Om te zoeken, te experimenteren, los te laten en fouten te durven maken.

Systemen werken vaak vooral op basis van logische regels. Maar genade heeft zich nog nooit aan dergelijke regels gehouden. Vrouwen waren de eerste getuigen van Jezus’ opstanding. Foutje. Nee, genade. Genade voor mensen zonder voorwaarde vooraf behalve geloof: neem het aan – ongehoord, nog steeds in geen enkele religie te vinden. Maar we hebben het te zeer laten stollen in systemen. Het riscio van goedkope genade: “Gods genade is prachtig, maar het moet wel lopen via ons systeem.” Doet me denken aan een verouderd leidingenstelsel van dunne en roestige buisjes. En als we dan plenzen water elders zien opspuiten zijn we verlegen met de situatie. Huiskerken ontstaan, jongeren gaan liever naar Taizé, een groeiend aantal gemeenten is bezig met experimenten rond kerkplanting buiten de kaders om.

De genadeslag: start gewoon plaatselijk met eerlijk te zijn. Blijf hartelijk verbonden aan je kerkverband, je systemen en traditie, maar dan wel met het besluit dat die nooit iets gaan tegenhouden wat je plaatselijk nodig hebt. Zet die stap zelf als voorgangers met je gemeente. Ga terug naar de kern, en doe dat radicaal in je eigen context. Experimenteer. Ga niet het systeem opleuken. Probeer liever opnieuw te kijken en het over een andere boeg te gooien. Zonder angst. Het gaat om genade: pas het toe en vertrouw dan alleen op God en de kracht van zijn genade.

Hoe beginnen? Wel organiseer begin 2011 een avond over genade. Ik ben beschikbaar als spreker, coach, procesbegeleider of eerst eens voor een avond met een presentatie en een diepgaand gesprek rond de kern van geloof en kerk. Het is genadeloos om de kerk af te schrijven en weg te lopen. Het is even genadeloos om het van kerkelijke structuren te verwachten.

De eigenlijke genadeslag moet ergens diep in mezelf plaatsvinden en me opnieuw de ogen openen, in verbondenheid met velen die zoeken, verlangen, geloven, bidden en lief willen hebben.