Cultuur, Geloven & Leven

Het is volbracht: Jeruzalem-Gouda


Getagd: , , , , , , , , , , , .

Het is wel even slikken om een Passie-vertolking te zien met ME-busjes en zwaailichten van Nederlandse politieauto’s. Nadat Jezus op de fiets in Gouda aangekomen was in plaats van de vertrouwde ezel ging er behoorlijk wat anders dan in het oorspronkelijke evangelie. Wat mij betreft is die schok heilzaam. Ik had gaandeweg de uitvoering nog meer rauwheid verwacht, en wat mij betreft had dat wel gekund ook. Een paar momenten die haken. Ik heb het natuurlijk over de Passion in Gouda die gister uitgevoerd werd en naast 15-20.000 mensen een miljoen tv-kijkers trok. Mooie momenten een een veelzeggende ‘fout’ aan het slot.

Wat me raakt is toch de bijna onwerkelijke confrontatie tussen toen en nu, Jeruzalem – Gouda. De kleding van de platen en schilderijen tegenover de leren jacks van de bekende Nederlanders. Jakhals Erik Dijkstra, ja dat is even wat anders. Maar het heeft wel wat. En Judas door de rol van Frank Lammers met z’n wat plat Amsterdamse uitstraling maar ook met emotie in zijn liedkeus: het zet je opnieuw stil bij de vraag wat er die nacht gebeurde.

Wat me sterk raakte waren de beelden vanuit de lucht om het grote verlichte kruis door Gouda gedragen zien worden. Normale mensen, een massa aan publiek, de Hollandse straten en herkenbare beelden nu in combinatie met het 2000 jaar oude kruis. Lichtgevend in een schemerend Gouda met een miljoen mensen aan de buis. De muziek die klinkt was seculier en herkenbaar voor velen: van André Hazes tot De Dijk. Hollandser kan het niet. Wat dat betreft bevreemden de momenten haast dat er woorden als ‘Jeruzalem’ en ‘Galileeërs’ werden gebruikt. Misschien had dat ook nog wel anders gekund. Ergens niets nieuws zo’n opvoering bedacht ik: er is een oude traditie van Passiespelen, stammend uit de Middeleeuwen. Toch was dit voor veel mensen wel nieuw en een soort doorbraak omdat het zo seculier en zo massaal neergezet is. Complimenten voor de organisatoren die wat mij betreft lef toonden en een vruchtbare samenwerking: EO, PKN, RKK, Jong Katholiek, Gemeente Gouda en het Nederlands Bijbelgenootschap.

Er zal nog het nodige gezegd en geschreven gaan worden vermoed ik. Een dergelijke afwijking van het normale patroon roept altijd reacties op en ook kritiek. Wat ik zelf opmerkelijk vond was dat Jakhals Erik behoorlijk kon preken. Evenals Pilatus. Het Nederlandse publiek kreeg hier en daar behoorlijke achtegrondinformatie, maar ook persoonlijke doordenkers mee naar huis. Daarbij was er behoorlijk wat terughoudendheid, zoals het weglaten van de eigenlijke kruisiging en de kruiswoorden. Vooral dat laatste had ik graag wel gehoord! Voor anderen gaat deze vertolking mijlen te ver. Intussen stelt de uitvoering aan elke kijker de vraag hoe dichtbij het lijdensverhaal van Christus Jezus mag komen in onze leef- en denkwereld. En daarbij de vraag of het verhaal nog pijn mag doen, mag schuren en knagen als je er naar kijkt. Er is geen ander verhaal in geen enkele religie of traditie dat dieper, confronterender en mysterieuzer is dat dit. En dit verhaal is dan ook de opmaat naar het even bizarre Paasevangelie van de opstanding van Jezus en een wereldbeweging die nog steeds gaande is: christelijk geloof.

Nu nog een fout die de moeite waard is. Erik Dijkstra deelt mee aan het slot dat het vonnis voltrokken is. Een briefje van de ME meldt dat elders Jezus is gekruisigd buiten bereik van de camera’s. Zijn tekst is dan sterk, bizar en misschien wel veelzeggend: ‘het is volbracht, zeggen we dan’. Boeiende verspreking!

Wat daar zo interessant aan is, is wel dit: zo gezegd klinkt het als iets dat wij voltrekken en volbracht hebben. Mission Accomplished. Onze missie dus?! Wij hebben de klus geklaard. Wij zijn klaar met Jezus. Dat is confronterend en misschien wel meer waar dan we beseffen. Jezus speelt normaliter een marginale rol nog in onze cultuur, in ons denken, en zelfs in geloven. In hoeverre is onze cultuur inderdaad te typeren met ‘het is volbracht’ ten aanzien van God, Jezus, bijbel en geloven?

Het intense is dat de werkelijke uitspraak ‘het is volbracht’ niet destijds uit de mond van Pilatus of een andere omstander klonk. Maar het was een van de kruiswoorden van Jezus zelf. Niemand anders dan Jezus heeft dit kunnen en mogen zeggen in de historie. Geen enkele missie werd zo volbracht, was zozeer klaar en ‘done’ als de zijne. Dat zet opnieuw aan het denken. De kruisdood van Jezus was geen ongeluk of samenloop, maar een missie die hij bewust volbracht heeft. Zoals Syb van der Ploeg zong aan het begin: ‘laat niet mijn, maar uw wil gebeuren God’. Voor ieder mens en ook voor andere religies onbegrijpelijk dat God zijn eigen zoon en profeet zo liet lijden. En het was precies de missie die God en Zoon zich voorgenomen hadden.

Een cultuur lijkt klaar te zijn met Jezus. Dat dat nog lang niet het geval is bewijst de massale aandacht na 2000 jaar voor dit verhaal van het kruis gisteren in Gouda. En de echo van ‘het is volbracht’ zoals Erik Dijkstra het uitsprak klinkt nog lang na. Want het draagt de woorden mee op de wind die heel anders klonken en mij en iedereen confronteren. Niet ik ben klaar met God. God is klaar met mij. Klaar om opnieuw te omhelzen, om te vergeven, om te vernieuwen. Klaar om de dood zelfs in te zetten voor een nieuw leven.

Met andere woorden: onze cultuur zou wel eens precies daarin kunnen vastlopen als hetgeen doorklinkt in de vertolking van ‘het is volbracht’. We worstelen met onze autonomie die z’n wortels kwijt is in iets groters en we worstelen met de maakbaarheid van leven en geluk omdat we de openheid kwijtraken ons leven in Gods hand te durven leggen. Daarom een mooi moment als je dat ziet gebeuren. Het past zo bij ons, maar schuurt tegelijk zo met Jezus’ eigen woorden.

Confronterend: ik kan niets bijdragen aan deze missie dan het alleen aan te nemen.
Confronterend: Gods wereld is niet maakbaar.
Confronterend: Niet ik zet Jezus wel neer, Hij heeft mij neergezet en hij zet mij recht overeind.
Confronterend: Mens oog in oog met de liefde van een God die God is.

Het is volbracht. Vader, in uw handen leg ik mijn geest.