Cultuur, Geloven & Spiritualiteit

Spelen met de hemel


Getagd: , , , , , , , , , .

In hoeverre zijn we op zoek naar onszelf in een groter geheel? Die vraag houd me van tijd tot tijd bezig. Een tijdje geleden sprak de bekende coach Rudy Vandamme op een bijeenkomst over het grotere geheel. Het was een van zijn ontdekkingen wat vaak miste bij huidige generaties. We zijn zo op het individu gericht geraakt dat we de verbinding met het grotere geheel kwijt geraakt zijn. In dergelijke bewoordingen liet hij zich uit en zijn verhaal boeide mij sterk. Niet in het minst omdat het een belangrijk gegeven is bij coaching, management en menswetenschappen, maar ook omdat het een theologische waarheid is. Toen ik vandaag de zeer aan te bevelen en mooi geschreven blog van Reinier Sonneveld zag over The Weather Project uit 2003 bij het Tate Modern in Londen, kwam dat weer bij me terug.

Het is opmerkelijk wat er gebeurde bij de installatie van kunstenaar Olafur Eliasson. Kijk zelf een moment naar de fotocollage hieronder. Mensen liggen, kijken omhoog en zien zichzelf gespiegeld aan de hemel. Het warme licht, de nevels die kunstmatig zijn opgewekt. Net of het niemand iets kan schelen dat het kunstlicht is en damp met suikerwater. Ergens doet het er niet toe. Fascinerend.

Een kunstwerk voor zoekende zielen? Waarom anders kwamen mensen vaker terug, bleven ze zo lang. Waarom kijken we zo graag in het vuur van de open haard of de flakkerende kaarsen? Wat maakt je zo stil lopend langs de branding en kijkend naar de einder? De kleur van het licht, de sfeer van nevel, de vorm van de zon. Het zal zeker zo zijn en psychologische verklaringen lijken me zeker wel relevant. Al zijn ze in mijn ogen onvoldoende. Het roept iets terug van wat de engelse theoloog Tom Wright ergens noemt The Echo of a Voice. Als ik zelf al naar de plaatjes kijk op internet komt er iets van binnen.

Soms lijkt het helemaal niet zo vervelend om je klein te voelen in de nabijheid van iets groots. Grootsheid imponeert ons en fascineert ons. Het trekt eerder aan dan dat het afstoot. Is dit beeld zo diep in ons geworteld dat een verbeelding ervan die ons er dichterbij laat komen dan normaal zo veel oproept? Mensen die onderling niets met elkaar hebben gaan naast elkaar op de grond liggen en zijn stil. Ik geef toe dat als de installatie weer opgezet zou worden in Nederland, ik er naartoe zou gaan.

Kijken in de spiegel van de eeuwigheid? Hemelse proporties die kleine mensjes in de gouden glans op de kop toont als je recht omhoog kijkt? De autonome mens is even bevangen door iets dat nog aantrekkelijker lijkt. Even worden als een kind van de Bouwer van dit Al? De vraag die hier de moeite waard is, is niet alleen of dit in onze genen zit en daardoor zo prettig voelt. De vraag is of het niet iets zegt van onze ziel. Om eerlijk te zijn is de aanblik van mensen op deze manier voor mij grootser dan wat ik gemiddeld zie aan beelden die zouden moeten imponeren. Pas als we even stil worden komt er ruimte voor iets anders. Voor de andere kant. De Ander. Ik kan niet echt leven met de gedachte dat wij het met elkaar zijn, punt. We kunnen ten diepste niet zonder iets groters, iets omvattends. Iets dat ook in persoonlijkheid ons overstijgt en nog veel persoonlijker is.

Eliasson heeft de hemel iets laten neerdalen. God zelf heeft dat in nog veel verdergaande zin gedaan in het neerdalen van Jezus. De opstelling in Tate Modern is geassocieerd met de Apocalyps, zo lees ik. De Openbaring opent met het visioen waar Jezus verschijnt met een gezicht als de zon. Hier ligt voor mij het antwoord op de zoektocht van zielen naar het licht. We vinden het pas buiten onszelf en daarna ook in onszelf. Maar licht dat je omstraalt, niet dat je zelf aan klikt. Wat het oproept aan veiligheid, aan een gevoel van thuiskomen – want dat is het uiteindelijk – is verwoord wat tot de slotwoorden van de Apocalyps behoort en daarmee van de bijbel:

Het zal er geen nacht meer zijn en het licht van een lamp of het licht van de zon hebben ze niet nodig, want God, de Heer, zal hun licht zijn. En zij zullen als koningen heersen tot in eeuwigheid.

Grootsheid begint bij klein worden. Doodt nooit het kind diep van binnen in jezelf.