Geloven & Leven

Pleidooi voor waardengedreven ambities


Getagd: , , , , , .

Stefan PaasEén van de onderwerpen die me de laatste tijd steeds meer bezighoudt is bezieling. Bezieling als leven vanuit en met  een ziel. Diep verankerd en diep gedreven van binnenuit. In mijn werk als coach gaat het dan al gauw over leiderschap. Bezieling stelt confronterende en bevrijdende vragen aan ieders leiderschap. Het voert terug naar de diepste wortels van waarom we dingen doen en waartoe. Het bevraagt doelen op hun waarden.

Ik ben dan ook vol interesse als Stefan Paas in het Nederlands Dagblad van vandaag een verhaal schrijft over ambities en waarden. Ik deel veel van wat hij meestal schrijft en waar hij zich mee bezighoudt. Zijn verhaal is prikkelend en vraagt om een reactie. In zijn stellig neerzetten van een bijna maakbare ambitie heeft hij een punt. Misschien is het zelfs een verademing in een cultuur die uit balans is op dat vlak. Maar tegelijk vind ik hem dingen scheeftrekken, wat volgens mij dit onderwerp niet echt verder helpt. En tenslotte mis ik iets wat in mijn ogen in dit verband onmisbaar is, en waardoor zijn verhaal ineens stopt, zonder een echte weg te wijzen.

Wat Stefan Paas vooral lijkt te willen zeggen is dat ambitie vandaag de dag een eigen leven is gaan leiden. We gaan op in doelen stellen, SWOT’s maken, meerjarenplannen, enz. Maar ‘onze betekenis ligt achter ons en niet voor ons. Ze ligt in wat God heeft gedaan en wat Hij aan het doen is.’ Paas verzet zich tegen het plannen van ons leven, tegen het maakbare najagen van doelen. We zijn als mensen te klein om alles te snappen en echt ambitieus te kunnen zijn. Doe elke dag het goede en laten we ons concentreren op waarden, niet op doelen. Zijn verhaal sluit hij af met een opmerkelijke slotzin:

Veel van wat tegenwoordig ‘ambitie’ heet, is meer een hindernis om echt mens te worden dan een gemak. Kortom, mocht je bij jezelf een meer dan gemiddelde ambitie opmerken, ga dan ergens heel stil zitten, haal diep adem, en wacht tot het overgaat.

Ik ben meer dan verbaasd over dit laatste, maar laat ik eerst aangeven dat ik m’n best doe om het punt van Stefan te pakken. Ook ik zie een samenleving waar ‘targets’ gehaald moeten worden en mensen achter die doelen verdwijnen. Een wereld die maakbaar is, inclusief de carrière, relatie en mogelijke kinderen. Als het hier vooral erom gaat om de maakbaarheid aan de kaak te stellen, deel ik die waarneming. Het leven is veel complexer dan dat, en ook veel menselijker. Je kunt vanalles plannen en het vervolgens heel anders zien lopen. Voor een christen ligt z’n leven altijd in Gods hand, dat vind ik zelf nog elke dag bevrijdend. Maar het ontslaat mij er niet van mijn verantwoordelijkheid te nemen en ook vooruit te kijken. En op dat punt gaan dingen in mijn ogen scheef in het verhaal.

Voor een deel zit mijn onbestemde gevoel bij de sfeer die soms opgeroepen wordt. Ik ken Stefan om z’n humor en die is vaak ontwapenend en relativerend. In dit geval proef ik iets te veel scepsis richting alles wat in mijn ogen coaching en training is. SWOT’s en doelen stellen worden snel weggezet en direct gekoppeld aan wat ik maakbaarheid noem. Bijbelse voorbeelden van Elisa, David tot Maria worden vooral neergezet als simpele en zondige mensen met hun onhebbelijkheden. Hun gaven en talenten worden gemakshalve niet genoemd. Of hun doorzettingsvermogen. Datzelfde gebeurt in de beeldvorming van enkele inspirerende leiders die onze wereld kent: Gandhi, Moeder Teresa, Mandela. Ze hebben geen van alle ooit een plan gemaakt, weet Stefan. Is dat zo? Ik geloof er niets van.

Het beeld dat het naar je toe komt als je maar trouw je ding doet vindt ik simplificerend. Van Moeder Teresa is bekend hoe zij jarenlang gevochten heeft tegen de Katholieke Kerk om haar plannen (!) er door te krijgen en een eigen orde te starten. Na lang zeuren en doorgaan in dezelfde richting kreeg ze haar zin. Dat maakte haar wie ze was. Ligt haar betekenis alleen achter haar? Toen lag die betekenis zeker ook in wat ze aan het plannen was en waar ze voor vocht, zonder dat het er al was. Als ik denk aan de lange rij geloofshelden uit Hebreeën 11 zie ik een stoet mensen van wie gezegd wordt dat ze een groter plaatje geloofden. Ze keken verder dan hun omgeving, dan hun tijdgenoten. Abraham zal al de stad van God bijvoorbeeld. Abrahams betekenis lag dus behalve in wat hij gedaan had en aan het doen was, juist daarin dat hij ook vooruit keek en daardoor koers hield. Noem het roeping. Maar roeping en ambitie liggen zeker voor een gelovig mens naadloos tegen elkaar aan.

Op dit punt gaat er volgens mij dus iets mis wat mij belemmert om echt iets te kunnen met de stevige stellingname van Stefan Paas ten aanzien van ambitie. Investeren in waarden: ja, volkomen mee eens. Ik spreek met mensen die ik mag begeleiden als coach veel over waarden. Maar die waarden willen juist wel verbonden worden aan iemands passie, aan iemands zoektocht soms naar ‘hoe nu verder?’. Ik heb meermalen mensen in de stoel gehad die de vraag hadden waar ze met hun ambitie naar toe moesten. Moet ik dan voortaan het advies van Stefan geven: ga in een hoekje zitten wachten tot het over gaat?

Wat mist is ook voldoende oog voor processen rond persoonlijke ontwikkeling. Ambitie wordt per definitie iets van los-van-waarden en dus amoreel. Het hoort bij trots en staat tegenover nederig, gelovig en trouw. Dat kan, maar hoeft niet. Hier wordt voorbijgegaan aan het feit dat in de ontwikkeling van jonge professionals (het artikel is gebaseerd op een verhaal voor studenten op het Impactcongres) en anderen er processen horen te zijn rond doelen stellen en verder leren kijken. Ambitie is een groot goed. Zonder dat was Stefan Paas ook niet gekomen waar hij nu staat en niemand van ons. Sommige mensen hebben het nodig afgeremd te worden, anderen om aangemoedigd te worden om doelen te gaan stellen. Dat verschilt nogal per situatie. Maar als ik nou mag terugvallen op een centrale waarde: de mens als beeld van God, de mens als uniek en met talenten begaafd – dan kom ik toch tot een andere toonzetting. Ontwikkel je talenten en kijk verder dan wat je nu weet en ziet. En doe dat luisterend naar de stem van God. Luisterend naar die innerlijke stem zijn mensen juist ver gekomen. Verder dan ze zelf durfden dromen.

Meer en meer geloof ik zelf in waardengedreven leiderschap. Bezield leiderschap wat mij betreft. En dat is iets wat tenslotte mist in dit verhaal. ‘Wachten tot het overgaat’ kan ik geen serieus advies vinden voor de meeste mensen. Ambitie is om te onderzoeken, om te louteren ook. We zullen ambitie moeten leren ontdoen van ‘ego’. Alleen dan kan het bezield raken en waarde krijgen die verder reikt. Hier ligt voor mij het antwoord op de vraag die het verhaal van Stefan Paas oproept: en wat nu? Niet afwachten, maar met elkaar meer bezig gaan met waardengedreven ambities. Je kunt het zelfs spiritueel leiderschap noemen. Verbonden met bezieling, met God, met gebed, met mensen en menselijkheid. Gestoeld op waarden. In het boek De ziel aan zetschrijft Magaret Benefiel over voorbeelden van spirituele leiders. Ik hoop nog wel eens terug te komen op dat boek. Voor nu sluit ik af met de overtuiging dat hier een hoop werk te doen is. Dat gaat over bezinning, coaching, begeleiding, training, maar vooral over het leren doen.

Ik zou dus diep willen ademhalen en opnieuw willen leren luisteren naar die ziel. En vanuit waarden vervolgens leren te kijken, te plannen ook en zelfs doelen stellen. Ik zie dat als roeping die God de mens gegeven heeft en die kostbaar is. Kostbaar in een wereld die roept om waarden, om bezieling en om mensen die morgen het verschil durven te gaan maken.