Geloven & Leven

Wat Jezus kan, kunnen wij ook (Marjoleine de Vos, heb je even?)


Getagd: , , , , , , , .

In dit weekend van Pasen, kopt de NRC OpinieWat Jezus kan, kunnen stervelingen ook. Over vergeving en het vermogen van de mens weer op te staan. Ik ben geboeid. Ik kan zo’n kop wel hebben: ergens is het waar. Maar waar is ergens? Ergens is het ook te simpel. Maar Marjoleine de Vos zou er hopelijk goed raad mee weten. Wat me verbaast is dat die hoop intussen de grond ingeboord is. Aanleiding om zelf weer eens op te staan met Pasen en te proberen iets te delen van waar het wel over gaat.

Het is riskant om met theologie je te begeven in de wereld van de kunst. En dat is wel wat het verhaal van Marjoleine de Vos vooral ademt. Wie verwacht dat het gesprek snel komt op wat normale stervelingen kunnen in dit leven, moet lang geduld hebben. Eerst gaat het kolommen lang over het uitgestreken gezicht van Jezus in de kunst. Een onpersoonlijk langs iedereen heenkijkend gestileerd portret. Interessant, maar wat doet het ertoe als je zo’n levensvraag boven je artikel gesteld hebt? Vervolgens komt een bekend gedicht van Jorge Luis Borges op tafel over het lijden van Jezus. Ik citeer even iets meer uit dit gedicht uit 1984:

Christus aan het kruis. Verward denkt hij aan
het koninkrijk dat hem wellicht te wachten staat
en aan een vrouw die niet de zijne was.
Hij weet dat hij geen god is, maar een mens
die met de dag vergaat. Het maakt hem niet uit.
Het harde ijzer van de spijkers maakt hem uit.
Hij is geen Griek en geen Romein. Hij kermt.
Hij heeft ons een schitterende beeldspraak nagelaten
en een leer van vergeving die het verleden ongedaan kan maken.
(Die wijsheid ontvloeide de pen van een Ier in een gevangenis.)
Gehaast zoekt zijn ziel het einde.
Het is wat donker geworden. Hij is nu dood.
Over het stille vlees kruipt een vlieg.
Wat kan het mij baten dat die man
geleden heeft, als ik nu lijd?

De laatste zinnen zijn een geweldige ingang om een terechte en soms existentiële vraag mee op tafel te leggen. De sfeer van Borges is triest en menselijk en verwijdert zich sterk van het bijbelse verhaal rondom de kruisiging en Jezus’ zelfverstaan. Ineens begin ik het verhaal van Marjoleine de Vos te volgen. De kunstuitingen van een iconische maar dode en onpersoonlijke Jezus komen uit bij een al te menselijke Jezus die een treurige dood sterft. Het enige dat overblijft is een idee van vergeving. Maar dat kunnen gewone mensen ook. Heb je geen god voor nodig, schrijft ze vol overtuiging.

Eerlijk gezegd: het wordt er niet spannender van als je een lijn in de kunst trekt waarin alles statisch en onpersoonlijk wordt. Om dan af te ronden met een gedicht dat Jezus als mens dood laat gaan, zonder sprankje hoop. Je mag het allemaal vinden, maar beste Marjoleine de Vos, je doet je eigen vraag geen recht. Die vraag raakt het existentiële niveau en dat is met dank aan de kunstroute wel erg op afstand komen te staan. Om dan kortweg te beschrijven hoe gewone mensen gelukkig (Goddank) in staat blijken te zijn om te vergeven en opnieuw te beginnen.

Ja, je hebt gelijk. Gewone, al of niet religieuze mensen kunnen vergeven. Kunnen hun leven opofferen voor anderen. Zoals Jezus deed. Je hoeft er niet gelovig voor te zijn. De conclusie dat je God er niet voor nodig hebt, is dan weer een heel ander punt. De ervaring van mensen die goede dingen doen, is geen grond om God af te schrijven. Ook zonder dat mensen zelf God erbij betrekken, wil dit niet zeggen dat God er niet bij betrokken is. En het zegt al helemaal niks over hoe de wereld eruit zou zien als God van het toneel verdwenen zou zijn omdat hij niet bestaat. Daar zou ik niet zo parmantig over doen.

Nee, gewone mensen zijn niet in staat tot de dingen die Jezus deed. Dat is de andere kant. Om de simpele reden dat Jezus meer deed dan waartoe wij met elkaar ooit toe in staat zullen zijn als mensen. De reden dat Jezus deed wat hij gedaan heeft, is juist omdat generaties mensen er intussen achter waren gekomen dat ze in een hopeloze spiraal waren terechtgekomen van geweld, ziekte, lijden, dood en zinloosheid. De dagelijkse stroom van nieuws geeft een aardig inkijkje in het arsenaal waartoe mensen in staat zijn als ze de weg kwijtraken en steeds minder lijken op de weerspiegeling van alles wat liefde, waarheid, recht en hoop mag heten. Een destructieve trek is niet meer weg te denken uit de menselijke geschiedenis. We zijn hopeloos overgeleverd aan onze eigen onmenselijke trekjes, hoe goed en menselijk we ook zeggen te willen zijn.

Het christelijke verhaal achter de wellicht wat verstarde afbeeldingen van hun Heer gaat over verlossing van het kwaad. Het wil het verhaal vertellen van één mens die God heeft laten zien tot in het diepst van zijn ziel, tot in de vezels van zijn bestaan. Kruis en opstanding zijn daarin altijd één verhaal geweest dat volstrekt tegen alle menselijke verwachting in zich voltrok voor de ogen van verbaasde mensen. Pasen is overrompelend geweest en trok langzaam maar zeker steeds meer mensen over de drempel van hoop en nieuw geloof. De eerste christenen waren andere mensen, niet omdat ze beter waren of verheven boven het alledaagse. De verandering was er een van binnenuit die hun leven totaal herstructureerde en hun karakter en keuzes vormde.

Daarmee zijn we bij de paradox gekomen dat mensen niet in staat zijn tot wat Jezus deed, maar juist zijn unieke overwinning op het Kwaad heeft een deur geopend naar geloof, hoop en liefde. Vergeving is geen christelijk privilege, maar aangeraakt worden door Jezus die leeft, heeft wel miljarden mensen veranderd en in staat gesteld waar ze uit zichzelf niet eens aan begonnen waren.

Voor mij maakt het veel uit dat Jezus geleden heeft, zelfs lichamelijk. Sindsdien kan ik God vinden op een plek waar ik begrepen wordt en oneindig gekend ben met alles wat mij bezighoudt. In Jezus heb ik een God gekregen die mij kan omhelzen. Geen religie biedt dit op deze manier. God die weet wat menselijk lijden is en tegelijk Jezus die dwars door de onzinnige en onmenselijke dood het leven terugneemt, opstaat en mij de hand reikt. Om dan te horen: “Wat ik deed, kan jij ook. Sta op en volg mijn spoor. Je kunt het. Ga. Heb lief. Overwin de angst die van het nieuws afspat. Wees goed nieuws voor jezelf en je omgeving. Heb lief zonder eigenbelang. Sta op en ga in mijn naam”.

One Comment

Reacties zijn gesloten.