Geloven & Leven

Geloven & Leven, Geloven & Spiritualiteit

Tranen bij Eluana Englaro?


De vader van Eluana met haar foto
De vader van Eluana met haar foto
Ze was ongeveer van mijn eigen leeftijd en ik besefte dat ik 17 jaar te laat gekomen was als ik haar had willen ontmoeten zoals ze op de foto’s staat. Wie was Eluana daarna? Al die jaren van stilte? Welke tranen zijn er geweest bij geliefden die machteloos naast haar bed stonden? En nu: tranen? Tranen, ja, maar wat voor tranen?

Wat ik zie is een kwetsbaar en kunstmatig in stand gehouden mensenleven dat inzet wordt van een politieke strijd. Wat het niet gemakkelijker maakt is een vermenging van politiek en kerk, lees Vaticaan. Nu heeft een van de kerkelijke spokesmen wel een paar mooie dingen gezegd over Eluana: ze is waardevol in zichzelf ook zonder te consumeren en te presteren, te genieten en te handelen zoals andere mensen. Tegelijk kan ik me niet aan de indruk onttrekken dat de escalatie van een debat met meer te maken heeft dan oprechte betrokkenheid op menselijke waardigheid. Het verhaal gaat ook over macht. Macht van een Vaticaan op een katholiek gedomineerde samenleving die in werkelijkheid niet minder seculier denkt, voelt en leeft. Macht van Berlusconi die zich gedwarsboomd ziet door de president en de rechtelijke macht. Bij die laatste had hij toch al een langer track-record.

Wat mij raakt? De emoties waarin ik tegelijk zelf vervreemding voel. Krantenkoppen met ‘moord’ nu Eluana na 17 jaar coma is overleden. Haar vader voerde 10 jaar strijd om een menswaardig sterven. Haar voeding werd uiteindelijk gestaakt. Het is een mens die stierf, inderdaad geen plant. Toch was haar leven dat van een kasplant geworden. Vanwaar al die emoties? Gaan die over Eluana persoonlijk? Ik kan echt niets met Berlusconi’s vaderrol dat hij een dochter ziet liggen die nog een kind kan krijgen. Meen je dat werkelijk, denk ik dan? Het NRC meldde dat de vader de politieke leiders uitnodigde zelf te komen kijken en dat hierop geen reactie volgde. Wie kwam er werkelijk kijken, wie zag wat er werkelijk aan de hand was?

Ik zie een vader met een diepe band met zijn dochter. Met respect voor haar persoon. Ik kan zijn houding begrijpen. Wat ik niet begrijp is dat dit op een lijn moet liggen met elke andere vorm van euthanasie, met moedwillig het menselijk leven in eigen hand nemen. De vraag houdt mij bezig wie hier nou voor God wil spelen. Ik geloof in God en ik geloof ook dat ik ten diepste mijn leven in zijn hand leg en nergens anders. Dat wens ik elk mens toe. Maar leg je iemands leven in Gods hand als je het 17 jaar aan de machine legt? Doorliggend en vegeterend? De foto hierbij vind ik treffend: een vader met de foto van zijn dochter, zo moest hij toen al op de foto met haar – het toont iets oneigenlijks als je die twee ziet… Waar is de echte Eluana op dat moment van die foto. De tragiek ten top.

Dit tragische verhaal gaat over persoonlijk verdriet. En verder over een grens die we met elkaar bereikt hebben met onze hoogstaande medische ontwikkeling. Een grens die blijkbaar nog veel spanning en emoties oproept. Maar hard roepen dat dit moord is legt het probleem wel erg ver buiten jezelf. En de serieuze ethische discussie met juist ook christenen in dat debat kan niet blijven staan bij simplisme en valse dillemma’s. Ik voel me er tamelijk ongemakkelijk bij als ik hier me niet herken in wat juist vanuit kerkelijk-politieke hoek wordt geportretteerd. Ik zie me geconfronteerd met vragen die groter zijn dan mijzelf en proef mildheid, bewogenheid en vooral menselijke onmacht. Ik moet leven met een complex bestaan waarin een jonge vrouw tussen leven en dood terechtkomt. Waarin hoop en bescheidenheid hand in hand zouden moeten gaan. Waarin we als mens verantwoordelijkheid zullen moeten nemen voor keuzes, want niet kiezen is ook een keus. Het leven hebben we al in veel opzichten in eigen hand genomen, dat is iets wat ik hierdoor weer meer besef. En tegelijk denk ik erbij: een God die mensen maakt met zoveel vermogen en verantwoordelijkheid als zijn evenbeeld vraagt blijkbaar dat wij een balans kunnen vinden tussen vasthouden en loslaten. In beide gevallen is er autonomie. In beide gevallen blijven er onmogelijke dillemma’s. En soms is loslaten dan de meest bescheiden weg. Met tranen, maar wel eerlijke tranen.

Tranen om gebrokenheid en om de pijn van van het niet in de hand hebben
omdat we juist zoveel in de hand hebben.
Tranen om verlies van heelheid bij alle heelkunde.
Tranen om het macaber steekspel van mensen en instituten.
Tranen bij waardenverlies overstemd door ferme normen.

Een quote over tranen die ik citeer vanuit The Message uit de bergrede van Jezus:

You’re blessed when you feel you’ve lost what is most dear to you. Only then can you be embraced by the One most dear to you.

Geloven & Leven

Over Obama, geloof, God en onszelf


Barack Obama legt de eed af op 20 januari 2009Met dat ik de beelden gister zag (en vandaag nog meer) van de inauguratie van Barack Obama, begon ik me ik me af te vragen wat het mij doet en wat het zoveel anderen doet. En vervolgens luister ik naar het Nederlandse commentaar. Om eerlijk te zijn heb ik niet zoveel met scepticisme als antwoord op al dat enthousiasme, de beweging, de deining en de emotie die voelbaar is als je thuis meekijkt. Geloven deze Amerikanen in een hype, een fake, een PR-machinerie en is het niet meer dan dat?

Zelf denk ik dat Obama niet zonder reden staat voor vernieuwing en dat het vertrouwen dat hij wekt en heeft gekregen van een hele natie wel degelijk grond heeft in wat hij te zeggen heeft en in huis heeft aan capaciteiten en leiderschap. Wat ik merk is een dubbelheid met leiderschap en visionaire presentaties. Enerzijds willen we het graag dichtbij huis ook, tegelijk zie ik een sceptische inslag dat past bij een Plat Land. ‘Doe maar gewoon, dan doe je gek genoeg’. Zo houd je jezelf wel klein.

Een ander punt dat me bezighoudt is de relatie met geloof. Je kon erop wachten dat hier gesprek over volgde, zoals bij Pauw en Witteman. Positief wordt benoemt hoe Obama christenen, moslims, hindoes en niet-gelovigen samen benoemt. Tegelijk komen er sceptische opmerkingen van Maarten van Rossum over een persoonlijke God en witte jurken om eeuwig in te zingen. En de moeite vooral met twee gebeden van dominees bij een consitutionele plechtigheid. Tja, wat moeten we met geloof, God en “eyes fixed on the horizon and God’s grace upon us”? Is het te religieus om zoveel gebed te hebben in een seculiere setting?
Ik proef heel scherp het risico. Bij Bush heb ik meerdere keren met kromme tenen gezeten als hij Gods naam en zegen voor America benoemde bij zijn politieke besluiten. Er is zomaar een lijn tussen ‘jouw’ God en jouw oorlog en jouw misrekeningen op politiek vlak. Ik vind dit lastig. Is het alternatief God naar ‘de kelder van het Wittehuis’ te verplaatsen of liever nog naar de prive-momenten van regeringsleiders als Obama? Ik vind van niet.

Wat ik zie is een integratie van verschillende kanten van het leven. Net zoals er later een dans is, dat er liederen zijn, een gedicht, dat er humor is en spontaniteit. Net zoals dat Obama verwijst naar zijn zwarte grootvader wat een integratie biedt voor de discrimatieproblematiek en zijn persoonlijke verhaal daarin. Op het moment dat de leder van een natie beedigd wordt is het in mijn ogen gepast daar de grootsheid van God een plek in te geven. En zeker als dat gebeurt met respect voor elke overtuiging inclusief de atheistische. Wat ik voel is bewondering om zo geintegreerd te zijn als mens, leider, gelovige, als persoon en als publiek figuur. Zoals hij God noemt komt dit authentiek op mij over.

Terug naar Nederland proef ik ongemak hiermee. De avond ervoor reageerde Arie Slob voor mijn gevoel wat stroef en defensief op een filmfragmentje waarin iemand Obama adviseerde zijn geloof in God op te geven. Met iets meer gemak was het wel een gelegenheid geweest om er met humor en ruimte over te praten. Tenslotte wordt er op zo’n moment een herkenbare spanning benoemt. Het kan slechter.
Als christen heb ik even tranen in m’n ogen als het Onze Vader gebeden wordt met een massa voor het Witte Huis. Tegelijk voel ik de terechte vragen prikken naar de relatie tussen geloof en politiek. God is te groot om voor dat karretje te spannen. Maar ik vraag me af of het niet meer zou helpen hier onze typisch Nederlandse openheid te laten prevaleren boven onze scepsis. Religie wegdrukken zegt niet alleen iets over het falen ervan, maar ook iets over onszelf. Ruimte in het gesprek zou wel eens verademend kunnen zijn voor elke levensovertuiging, meer dan we momenteel ervaren.

Zie ook deze videobeelden vanCNN Video