American Dream

Geloven & Leven

Slechte Madoff!


Het is de week geweest van Madoff. Ja ook van weer een neergestorte Airbus, Iran en Holleeder. Maar voor mij is het toch vooral de blik van Madoff die ik aankijk op de omslag van de krant. Hij kijkt mij niet aan. Zijn ogen kijken naar binnen, z’n gezicht houdt het midden tussen een pokerface en gestolde pijn. Er is iets vreemds met Madoff. Hij is zo verschrikkelijk fout, doortrapt, slecht. Z’n naam lijkt hem te achtervolgen Mad-off. Hij kreeg 150 jaar cel voor zijn fraude van 65 miljard dollar. Zijn omgeving juicht, scheldt, huilt en is opgelucht. Ik wordt er onrustig van. Er wringt iets voor mij.

Madoff zoals hij oa voorop de nrc.next stond 29 juni 2009

Het is waar: Madoff lichtte met een zogenaamd ponzifraude duizenden mensen op. Daaronder grote namen uit de financiële wereld (hoi daar is Santander ook weer en de Royal Bank of Scotland). Maar pijnlijker zijn de verhalen van particuliere slachtoffers. Er is iets heel erg mis gegaan en Madoff ging 20 jaar lang over de schreef en deed dat bewust. Dat is niet iets kleins. Een rechtszaak en een zware straf zijn juridisch-maatschappelijk te verwachten. Waar het bij mij mis gaat van binnen zijn vooral een paar dingen. Elementen die mij mezelf doen afvragen of we wel bereid zijn om Madoff zo te behandelen zoals wezelf behandeld willen worden (de gouden regel in elke religie aanwezig). En daarbij de vraag als tweede: zijn we bereid in de spiegel van Madoff te kijken naar onszelf, persoonlijk en maatschappelijk? Iets wat ik in ieder geval miste afgelopen week in de media. lees verder…

Cultuur

Slumdog Millionaire: projectie van onze eigen droom?


Elk jaar is het leuk om een glimp op te vangen van de Oscaruitreiking. Sterren, glitter en glamour en emoties: the show goes on. Op deze 81ste Academy Award gingen er 8 Oscars naar Slumdog Millionaire.

Is het vertedering, ontroering, het sprookje, of wat?

Overweldigende reacties en hier en daar kritische kanttekeningen. Ik hoop binnenkort de film zelf met m’n dochter te gaan zien, en ben dus nog geen ervaringsdeskundige. Maar ik ben wel geboeid al door de vraag wat deze film zulke hoge ogen doet gooien. Gaat het over geld of meer over liefde? Over vertedering bij zoveel kinderen in de cast of om het feit dat een aantal van hen werkelijk uit de sloppenwijken van Mumbai komt?

Welk sprookje wordt hier geprojecteerd op het witte doek? Wat is de boodschap van 8 Oscars, waaronder die voor de beste film, beste regisseur en beste soundtrack?

Een straatjongen uit de sloppenwijken van de Indiase stad Mumbai komt terecht in een versie van Who wants to be a Millionaire. Hij beantwoordt op verbijsterene wijze alle vragen correct, wekt daarmee als half-analfabeet zoveel argwaan van de misgunnende quizmaster dat hij een politieverhoor moet ondergaan om uitgezocht te krijgen hoe hij dit allemaal kan weten. Via flash-backs komen schakelmomenten uit zijn leven voorbij. O ja, en er is een liefdesverhaal tussen deze Jamal en het straatmeisje Latika. En verder is er het drama van geweld en armoede, moord en mishandeling en tegen die donkere achtergrond de wending in het leven van Jamal die ondanks de verdachtmakingen uiteindelijk 20 miljoen roepies wint.

Fascinerend is te lezen hoe er gefilmd is met een kleine crew, met het inhuren van locals, filmend op de vuilnisbelten en de groezelige straatjes van Mumbai. De regisseur Danny Boyle is laaiend in interviews over de dynamiek, kleuren en geuren van Mumbai. De energie van deze stad heeft hij willen overbrengen in de film met vaart, cameraposities, muziek en een niet heel gebruikelijke verhaallijn. En de wereld kijkt met grote ogen. En de 8 glanzende Oscars verlenen de film nog meer magie. De reacties zijn zowel zeer lovend als ook kritisch. Critici ervaren te weinig diepgang in de karakters, zien beperking in de format vanuit een televisiequiz en vallen over te ongeloofwaardige momenten. Ook zou het een romantiserend plaatje geven, door Westerse ogen, van de Indiase samenleving en armoedeproblematiek. Boeiender op dit moment vind ik zelf de lof die wordt gezongen in termen van een fairy tail, een good feel movie en een zowel meeslepend als onweerstaanbaar verhaal waarin je geen toeschouwer zou kunnen blijven.

The fairy tail van een straatjongen in India?Is het ook een Oscar voor de succesvolle export van de American Dream? Een rags-to-riches story past in die context, wat dat betreft herinnert Slumdog Millionair mij aan The Pursuit of Happyness met Chris Gardner uit 2006. Bij alle dubbelheid die het thema van de American Dream bij mijzelf oproept was ik toch gecharmeerd van en geraakt door die film van een vader die zijn kind de weg wijst in het harde leven. Onlangs was Obama zelf een vervulling van deze droom als eerste gekleurde president van de VS. Nu speelt deze Amerikaanse droom in India en komt het resultaat uit Bollywood.

Of komt deze droom op het moment dat we hem nodig hebben? Midden in de Kredietcrisis, waarin de angst voor onze eigen sloppenwijk opvlamt bij de beelden van inboedelverkoop van machtige banken en bedrijven? Zo bekeken is de diepe ellende uit Mumbai metaforisch voor ons eigen gevoel van wanhoop en het verlangen naar een teken van hoop. Slumdog Millionaire laat een onschuldige straatjongen bewijzen dat je met eerlijkheid en een goed verstand zelfs de diepste ellende kunt overwinnen. En dat zijn levensloop daarin een sleutel vormt. Hoop voor het kind in ons, of voor de kinderen van ons?

Hoe het ook zij… een droom is het, een sprookje dat gezien en beleefd wil worden. Is dat niet heel oud? Ik zelf ben dol op de Disney Klassiekers die nu op DVD staan en ik vroeger niet gezien heb als kind. Hebben goede sprookjes niet iets archetypisch? Iets universeels dat diep raakt aan basiselementen van het leven? Recensenten trekken lijnen naar Cinderella en Charles Dickens.
Ik vraag me af Slumdog Millionaire niet een kleurrijke multiculti-spiegel is uit onze Global Village die het verlangen vertolkt naar een uitweg uit de crisis. Een crisis die niet alleen over geld gaat. Een uitweg die ook niet zo maakbaar is als we wel gewend zijn: de Indiase context staat met z’n lotsbeschikking daar haaks op en de quiz is een moderne vertaling van dat lot als leidraad versus prestatie.
Belonen de 8 Oscars naast de makers van de film ook niet de Amerikaanse wereld die verlangt naar meer dan maakbaarheid en geld, en die zich niet wil neerleggen bij de crisis die ook tot Hollywood doordringt? Is de onuitgesproken vraag van 8 glanzende Oscars: ‘Mag dit ook weer waar zijn?’

We willen weer ontroerd worden.
Zijn we uitgekeken op het gelikte en maakbare plaatje van onze eigen cultuur?
We zoeken herkenning in de spiegel van menselijk leed, onrecht en armoede.
Moe van ons eigen activisme?
We willen leren pijn en tegenslagen te omarmen als leerschool van het leven.
Ontgoocheld door de verloren strijd van maakbaarheid?
We verlangen ernaar degene te worden die we voorbestemd zijn, te zijn.
Wil iets diep in ons geloven dat we meer zijn dan de uitkomst van onze acties?

Verlangen we naar een nieuw referentiekader voor geloof, hoop en liefde?
Wie zal het zeggen?

Geloven & Leven

Over Obama, geloof, God en onszelf


Barack Obama legt de eed af op 20 januari 2009Met dat ik de beelden gister zag (en vandaag nog meer) van de inauguratie van Barack Obama, begon ik me ik me af te vragen wat het mij doet en wat het zoveel anderen doet. En vervolgens luister ik naar het Nederlandse commentaar. Om eerlijk te zijn heb ik niet zoveel met scepticisme als antwoord op al dat enthousiasme, de beweging, de deining en de emotie die voelbaar is als je thuis meekijkt. Geloven deze Amerikanen in een hype, een fake, een PR-machinerie en is het niet meer dan dat?

Zelf denk ik dat Obama niet zonder reden staat voor vernieuwing en dat het vertrouwen dat hij wekt en heeft gekregen van een hele natie wel degelijk grond heeft in wat hij te zeggen heeft en in huis heeft aan capaciteiten en leiderschap. Wat ik merk is een dubbelheid met leiderschap en visionaire presentaties. Enerzijds willen we het graag dichtbij huis ook, tegelijk zie ik een sceptische inslag dat past bij een Plat Land. ‘Doe maar gewoon, dan doe je gek genoeg’. Zo houd je jezelf wel klein.

Een ander punt dat me bezighoudt is de relatie met geloof. Je kon erop wachten dat hier gesprek over volgde, zoals bij Pauw en Witteman. Positief wordt benoemt hoe Obama christenen, moslims, hindoes en niet-gelovigen samen benoemt. Tegelijk komen er sceptische opmerkingen van Maarten van Rossum over een persoonlijke God en witte jurken om eeuwig in te zingen. En de moeite vooral met twee gebeden van dominees bij een consitutionele plechtigheid. Tja, wat moeten we met geloof, God en “eyes fixed on the horizon and God’s grace upon us”? Is het te religieus om zoveel gebed te hebben in een seculiere setting?
Ik proef heel scherp het risico. Bij Bush heb ik meerdere keren met kromme tenen gezeten als hij Gods naam en zegen voor America benoemde bij zijn politieke besluiten. Er is zomaar een lijn tussen ‘jouw’ God en jouw oorlog en jouw misrekeningen op politiek vlak. Ik vind dit lastig. Is het alternatief God naar ‘de kelder van het Wittehuis’ te verplaatsen of liever nog naar de prive-momenten van regeringsleiders als Obama? Ik vind van niet.

Wat ik zie is een integratie van verschillende kanten van het leven. Net zoals er later een dans is, dat er liederen zijn, een gedicht, dat er humor is en spontaniteit. Net zoals dat Obama verwijst naar zijn zwarte grootvader wat een integratie biedt voor de discrimatieproblematiek en zijn persoonlijke verhaal daarin. Op het moment dat de leder van een natie beedigd wordt is het in mijn ogen gepast daar de grootsheid van God een plek in te geven. En zeker als dat gebeurt met respect voor elke overtuiging inclusief de atheistische. Wat ik voel is bewondering om zo geintegreerd te zijn als mens, leider, gelovige, als persoon en als publiek figuur. Zoals hij God noemt komt dit authentiek op mij over.

Terug naar Nederland proef ik ongemak hiermee. De avond ervoor reageerde Arie Slob voor mijn gevoel wat stroef en defensief op een filmfragmentje waarin iemand Obama adviseerde zijn geloof in God op te geven. Met iets meer gemak was het wel een gelegenheid geweest om er met humor en ruimte over te praten. Tenslotte wordt er op zo’n moment een herkenbare spanning benoemt. Het kan slechter.
Als christen heb ik even tranen in m’n ogen als het Onze Vader gebeden wordt met een massa voor het Witte Huis. Tegelijk voel ik de terechte vragen prikken naar de relatie tussen geloof en politiek. God is te groot om voor dat karretje te spannen. Maar ik vraag me af of het niet meer zou helpen hier onze typisch Nederlandse openheid te laten prevaleren boven onze scepsis. Religie wegdrukken zegt niet alleen iets over het falen ervan, maar ook iets over onszelf. Ruimte in het gesprek zou wel eens verademend kunnen zijn voor elke levensovertuiging, meer dan we momenteel ervaren.

Zie ook deze videobeelden vanCNN Video