Evolutie

Geloven & Leven

Nerveuze (on)gelovigen: relax!


Ik proef enige onrust, zo niet stress. Wie en wat? Religie laat van zich horen in het publieke domein en dat roept enig onbehagen op bij sommige seculiere groepen, maar ook bij gelovigen onderling. Posities verschuiven en brengen ons met elkaar in een nieuw speelveld. Zozeer dat de TIME een nieuw calvinisme ziet als 3e factor die de wereld gaat veranderen. Tjonge!

TIME cover dd 23 maart 2009

Ik moest even m’n ogen uitwrijven, maar het staat momenteel echt als cover-story op de TIME:“Ten ideas changing the world right now”.Nu moet gezegd dat ‘changing de world’ in Amerika wat sneller in de mond genomen wordt dan in Europa, maar ondanks dat prijkt tussen de problematiek van de suburbs, Afrika en de ecologie, het zogenaamde nieuwe calvinisme. Dit neocalvinisme zou vijfhonderd jaar na Calvijn weer herrijzen na een meer mens-gerichte evangelische inslag. Na ‘Jezus-is-mijn-vriend’ is er weer behoefte aan een echte God die alles bestuurt en bewerkt. En de mens leeft weer puur tot Gods eer. Het is deze wat ferme kenschetsing die mij doet twijfelen in hoeverre hier een nieuwe beweging binnen het christelijk geloof recht wordt gedaan. In ieder geval wordt ik nog niet blij van wat ik lees. Maar dit terzijde.

Wat me bezighoudt is de waarneming van verschillende kanten dat christenen met meer flair en zelfverzekerdheid op het publieke podium gaan staan. En breder: religie is weer meer in beeld. Om met James Kennedy, hoogleraar Nederlandse geschiedenis aan de UvA te spreken: er is sprake van een ‘terugkeer van de goden’. Dat geldt niet alleen voor christelijk geloof, het hangt ook samen met de opkomst van de Islam. Nou kun je zeggen: da’s mooi dan, wat meer zelfvertrouwen bij gelovigen en meer ruimte in het publieke domein voor religie. Wat me opvalt is dat dit niet zo simpel werkt. Er lijkt vooral ook een stuk onrust in mee te komen. Die onrust boeit me. Want die is ‘wederzijds’: bij seculier denkende mensen evenzeer als bij gelovigen.

In vrij korte tijd zie je spanning in het kerkelijke kamp. De paus ligt wekenlang onder kritiek, en kan maar moeilijk omgaan met deze voor het Vaticaan wat nieuwe manier van communicatie en kritiek. De tijd dat de paus onfeilbaar was lijkt voorgoed voorbij en dat is even wennen. Intussen kan in media-land de EO zichzelf maar niet verlossen van onrust en aandacht rond twee presentatoren, iets wat vooral te maken heeft met een zowel breder als dieper liggend verschil binnen de achterban. NOVA kwam woensdag met een thema over de onrust bij de EO en presenteerde het vooral als de onrust van de biblebelt. Het is juist ook die biblebelt waar als tegenreactie een bord in de buurt van Staphorst langs de weg gezet is met ‘Er is waarlijk een God, durf te geloven en geniet ook het leven na dit leven’.

Daarmee zit je gelijk bij de onrust aan gene zijde: het bord langs de A4 van de atheïsmecampagne, in Londen en Madrid rijden al bussen met atheïstische reclame. En in het kader van het artikel in de TIME meldt het ND dat in Engeland door John Hunt een ont-doopbewijs op de markt gebracht is: voor mensen die hun doop als baby betreuren en ‘ongedaan’ willen maken. Een wel heel droge actie, van in mijn ogen wat nerveus aandoende atheïsten. Bijna paniekerig klinkt het uit de mond van John Hunt: ‘Evangelische geluiden worden luider en luider’ en hij verklaart dat hij mordicus tegen indoctrinatie is van kinderen met welke religie dan ook. Laat hem mijn blog Lieve kids: dit wil ik je meegeven, maar niet lezen.

James Kennedy

Vanwaar deze paniekerige uitlatingen aan beide zijden? Ik vermoed dat het vooral te maken heeft met een nieuwe manier van deelnemen van gelovigen in het seculiere debat. James Kennedy zegt daar waardevolle dingen over in CV.Koers. Als het klopt dat dit toch een nieuwe fase is, kon de TIME wel eens een punt hebben, ondanks hoe het daar precies benoemd wordt en Amerikaans ingekleurd is. Ik vind dit een spannende fase als christen, omdat ik merk dat er ook een dynamiek loskomt die risico’s in zich draagt. Zelfvertrouwen bij een deel van de christenen roept een tegenreactie en interne vervreemding op bij een ander deel. Krijgen we een biblebelt versus randstadchristenen? Het zou pijnlijk zijn als een toenemende opening in het gesprek tussen verschillende geloven en levensovertuigingen parallel gaat aan een afnemende ruimte voor interne verschillen.

Wat ik persoonlijk nog lastiger vind, is het risico van militant optreden. Een calvijndebat afgelopen week over het al dan niet intolerant zijn van Calvijn tussen een liberaal en calvinisten klinkt in de media wat irrelevant en overspannen. Ja, Calvijn kon intolerant zijn. Wie niet destijds? Hebben we daar nu last van en zo ja, praat daar open over en doe niet zo defensief. Die defensieve houding zie ik ook bij het wat oplevende creationisme. Dat wil duidelijke strepen trekken en komt in zoverre met evolutionisme overeen dat beiden vanuit wetenschappelijke objectiviteit een geloofsovertuiging willen ‘bewijzen’. En beiden neigen ertoe de ruimte van de ander in te perken. Atheïsten keren zich tegen geloofsopvoeding, alsof het atheisme in zichzelf neutraal en vrij van overtuigingen is. Ook atheïsme is een geloof, dat is nou net wat mijn zwak is richting hen. Zij durven daarmee vragen te stellen en zijn een gezonde gesprekspartner voor mij als christen. Maar zeg niet dat je er boven staat en de ander zich moet aanpassen. Daarmee leg je jouw waarheid op aan je omgeving. Op dit punt kunnen ongelovigen even dogmatisch en intolerant zijn als gelovigen. Hoe raar het ook klinkt, maar juist wanneer ze elkaar bestrijden, lijken ze op elkaar.

De uitdaging ligt volgens mij in rust vinden in je eigen waarden en dat zo diepgaand doorleven dat je respect kunt hebben voor elke ander met andere ideeën. Relax men! Wie borden langs de kant van de weg plaatst verraadt z’n eigen nervositeit volgens mij. Daarom mag het bord langs de A4 van mij blijven staan en moet ik even slikken als bij Staphorst een tegenreclame neergepoot wordt. Ik hoop daarom dat een EO de toon weet te pakken van ds Arie van der Veer, die als enige rustig in beeld komt op NOVA en aangeeft dat we naar elkaar kunnen luisteren en gewoon elkaar kunnen bevragen vanuit vertrouwen en respect.

Misschien moeten atheïsten leren omgaan met het feit dat atheïsme pur sang niet meer zo breed gedragen wordt in Europa als voorheen, en dat ook ongeloof niet vanzelfsprekend is. En laten christenen vooral niet kwijtraken wat ze de laatste decennia aan het leren waren: een minderheid zijn in een seculiere maatschappij. De gesloten bolwerken van vroeger en de vechterige houding die helaas vastkleven aan het christendom zijn elementen waar christelijk geloof beter zonder kan. Meedoen in een publiek domein vraagt voor alles nederigheid en respect voor de ander.
Laten dat nou net elementen zijn die Jezus ooit meegaf aan zijn volgelingen.
Dat zou wel eens echt de wereld kunnen veranderen.

Geloven & Leven

Schoonheid kom uit de schaduw


1 reactie

Arie heeft wat losgetrokken! De fotoshoot met Linda komt over een weekje, maar niet alleen Arie Boomsma zelf, ook andere goedgelovigen hebben even de tijd om ergens over na te denken. Wat doen we eigenlijk met lichamelijke schoonheid? Hebben juist christenen niet last van een dubbele moraal? Kun je daar ook weer vanaf komen? Ja, maar dan trek je wel wat los…

Doutzen Kroes, Nederlands internationaal topmodel

Wat Arie nou precies lostrok moet nog blijken, maar de typering ‘schaars gekleed’ van zijn EO-baas Arjan Lock suggereert vooral dat het ongepast is. Er klinkt een moreel oordeel in door. Dubbel: juist mee hierom heeft dit voormalig fotomodel een klik met de wereld om hem heen. Iemand die het niet kon laten om de discussie eens wat aan te zwengelen is de blogger Paul Abspoel. Hij wijst behalve op z’n eigen voorkeuren op christelijke sterren als Nikki Kerkhof die de Idols won en doorbreekt met een CD. Zijn blogs verleiden mij weer om ook er een schepje boven op te doen, na wat ik zelf al hierover geblogged had. Wat doen wij met schoonheid? In het algemeen en in het bijzonder als het om lichamelijkheid gaat? Is er iets mis met een lekker ding? Of met mezelf vooral, als ik daar niet mee kan omgaan? En vooral: waar blijven christenen nou met hun prachtige geloof in een Schepper?

Een dubbele moraal… hebben gelovigen dat? Ik denk van wel. Uit angst voor oppervlakkigheid of misbruik? Als verweer tegen platte seks? Wat bestrijden ze en wat beschermen ze door terughoudend te zijn als het gaat om uiterlijk?

Grappig voorval vorige week: Eva Jinek, NOS-nieuwslezer zat haar haar en blouse wat goed te doen, de camera stond al open en het kwam op internet. Op You Tube wordt het een hit en ’s avonds zit ze in DWDD. Detail in het wat ongelukkige gebeuren is haar eigen commentaar dat ook te horen is. Ze imiteert onder andere de stem van haar moeder die afkeurend aangeeft dat ze teveel decolleté ziet. Heeft dochterlief daar last van, dat zoiets in de studio nog bovenkomt?
Eva JinekHet is typisch zo’n item waar mensen niet altijd mee kunnen omgaan. Hele horden kerkelijken kijken naar de idyllische film Sissi rond kerst. Een kostuumdrama uit 1955, misschien is dat het? Maar het is rijk aan schoonheid en decolletés en ik heb nog nooit iemand horen klagen. Maar als je vrouw een beetje leuk jurkje in de zomer draagt, kun je van dezelfde mensen afkeurende opmerkingen verwachten. Massa’s bezoeken zonder gêne het Rijksmuseum, vol met zeventiende eeuws lichamelijk (half-)bloot, maar buiten die muren is lichamelijkheid vooral iets waar je waarschuwingsborden bij moet plaatsen. Een jonge generatie heeft daar intussen niet zoveel meer mee en zoekt z’n eigen weg.
Hebben ze dan iets meegekregen vanuit christelijke waarden of juist alleen iets wat er niet mag zijn?

Het is bijna cabaresk: gelovigen die roepen dat het gaat om innerlijke schoonheid en dat de uiterlijke schoonheid er niet zo toe doet. En mensen die niet in een God geloven, maar menselijk leven zien als toevallig ontstaan uit een oerknal en een samenloop van moleculen, brengen schoonheid voor het voetlicht en zetten lichamelijkheid op het podium van mode, kunst en het leven. Wie gelooft in een Schepper, een Kunstenaar, Ontwerper die achter deze overdaad aan lichamelijk schoon zit, komt dus niet zo makkelijk weg.

Juist evolutie zou een geweldig kader zijn om het lichamelijk af te serveren als functioneel, toevallig en bijkomstig. Mijn verwijt aan consequente atheïstische evolutionisten is ook dat ze geen denkkader bieden voor de waarde van schoonheid. Maar wat gebeurt er nou in de hoek van gelovig Nederland? Ze hangen de kalender van de VBOK op met plaatjes van ongeboren leven. Magistraal en indrukwekkend. Is dit 20 jaar later uitgegroeid tot een bloedmooie meid, dan kijken we ineens de andere kant op… Kan het nog gekker?

Nikki wint de IdolsDe psycholoog C.G. Jung heeft een boeiende theorie: alles wat je sterk afwijst behoort tot je schaduw. Je stopt het weg, keurt het streng af, maar intussen misken je je eigen behoefte en raak je uit balans. Volgens mij is dat hier ook zo. Genieten van schoonheid mag vooral zonder woorden, of in theorie. In praktijk ervaar ik gelovigen als wat zuinig en soms ronduit dubbel. Wat doe ik als vader, als mijn dochter over een paar jaar fotomodel zou willen worden? Ik ga haar zeker niet tegenhouden. Ik bewonder christelijke fotomodellen, zangers en zangeressen, sterren die het aankunnen om in dat spanningsveld te staan. Ik weet heus wel dat er moreel lastige gebieden zijn waar schoonheid aanleunt tegen lust of platte porno. Maar in de muziek en de kunst heb je dezelfde afwegingen, en ik vermoed in feite in elk gebied dat je betreedt. Het leuke is dat met een doorbraak van Nikki er inderdaad iets uit de schaduw tevoorschijn komt. Dat boeit me. En het gebeurt nu weer rond Arie. Dan nu de kans de dubbelheid te ontvouwen naar eenheid en balans. Naar vrijheid en leven.

Ademloos luisteren we naar een symfonie van Beethoven. In de hoge bergen genieten we van het adembenemende uitzicht dat de natuur biedt. Allemaal schoonheid. Terug in de wereld van thuis, werk en media getuigt het niet van visie en overtuiging als we dan met menselijke schoonheid geen raad weten. Midas Dekker verklaarde op het boekenbal dat hij zoveel aandacht voor de mens overtrokken vindt, we moeten meer naar de dieren kijken, zegt de atheïstisch evolutionist bij uitstek. Als christen kijk ik dan toch graag ook gewoon naar mensen. Naar hun karakter, hun diepere innerlijk – het boeit me! En naar hun verschijning, uiterlijk en geniet ik ook van de schoonheid die dat meebrengt. Cadeautje van boven. Veel te mooi om weg te stoppen in de schaduw. Om Eva Jinek te citeren:

If you have it, flaunt it!

Doutzen Kroes op de cover van de VogueArie Boomsma straks in de Linda. Intussen figureren al heel wat christelijke modellen in andere bladen. Staan ze op podia van muziek, kunst en zitten ze straks weer mooi te zijn op een Amsterdams terrasje in de lentezon.

Wees gewaarschuwd: wie gelooft in een Schepper kan niet om schoonheid heen. Geloven valt niet mee… Tot de zon door de wolken breekt en de schaduw oplicht met warme tinten.
En je zelf terugvindt als evenbeeld van je Schepper. In de volle zon en een lekkere cappucino.
Kijkend naar de Vogue valt m’n oog op de ‘blonde ambition, the divine Doutzen Kroes‘. Dat bedoel ik nou. Welk christelijk model heeft ambitie voor de cover van een volgende Vogue?
Ik hoor het graag!

Geloven & Denken, Geloven & Leven

Het merk Schepper & Co


Een gesprekje van 10 minuten bij Schepper & Co van de NCRV afgelopen maandag geeft nog weer een andere kant weer van het gebeuren rond Andries Knevel en de discussie over schepping en evolutie. Ik schrijf het op nadat mijn kinderen enthousiast terugkwamen uit Naturalis en botjes hebben laten keuren die 10.000 jaar oud zouden zijn. Mijn kids waren enthousiast. Maar ik hoef niet te twijfelen of ze ook geloven in God als de Schepper. Opmerkelijk, of juist niet? Het geloof van kinderen heeft blijkbaar wat.

Wat mij triggert in het gesprek onder leiding van Jacobine Geel is vooral de inzet op het merk EO. Volgens deskundige uit de reclamewereld, Eugene Roorda leidt het geen twijfel of Andries Knevel heeft het merk EO beschadigd. Althans de beleving, de ‘franchise’ van het merk. Daarbij proef ik als kijker een wat ondoorzichtige mengeling van beeldvorming, theologische vooronderstellingen en reclamejargon. Boeiend en tegelijk voel ik mezelf wat kritisch worden van binnen. Wat gebeurde er?

Joep Bertrams cartoon Parool 17.02.09Mischien geeft Joep Bertrams het wel het meest scherp weer in zijn cartoon in Het Parool deze week. Zijn vette knipoog naar Michelangelo’s De schepping van Adam levert een fraai stukje humor op. Eenmaal uitgelachen merk ik dat God vervangen is door een dominee uit de jaren ’50 met dito zwarte bijbel, de EO voorstellend. En Adam in de figuur van Knevel raakt niet in mystieke verstilling de vinger van God met zijn vingertop, maar bijt assertief, en zich afzettend tegen moeder aarde, God in de vingers. Bijna de symbolische losmaking van mens en aarde van het merk God? Welaan, complimenten voor zoveel vakwerk Joep! Het suggereert wat ik Jacobine Geel (theoloog) hoor zeggen: ‘Knevel heeft afscheid genomen van het bijbelse scheppingsverhaal’. Dank je wel Jacobine, maar ben je nu niet bezig Andries te interpreteren vanuit een vrijzinnig theologisch denkkader? Waar het bij mensen als Cees Dekker, Andries Knevel en anderen om gaat, is niet een afscheid van de bijbel, en nog minder een afscheid van de Schepper. Die conclusie zegt meer van degene die hem trekt dan van waar het hier om gaat.

Wat Joep Bertrams mooi uitbeeldt, is het gevoel bij mensen, dat Knevel in de vingers bijt van… ja van wie? Van het merk EO stelt Eugene Roorda. Van het orthodoxe volksdeel in Nederland, door hem ook wel ‘fundamentalisten’ genoemd. De verwarring die in de cartoon ingebakken zit wordt werkelijkheid: gaat het nou over geloof in God, of alleen om het profiel van de EO, of toch ook om de bijbel zelf, hoe zit het nou? Ieder die zich zorgen zat te maken wordt weer helemaal rustig als je geduldig luistert naar de reclameman die het weten kan. Het merk EO staat namenlijk volgens hem voor niet twijfelen, maar voor vast geloven, zekerheden en fundamentalisme. Hij mag het helemaal vinden, alleen is dat zijn gevoel erbij. En ik ben meer geintereseerd in de communicatiekunde van een reclameman dan in zijn subjectieve mening over bepaalde christenen.

Wat mij ook verbaast is dat de andere gesprekspartner, socioloog dr Dick Houtman (Erasmusuniversiteit) de insteek kiest van het hellend vlak. Ik weet dat die ingang vrij effectief is, maar meen toch ook te weten dat het iets heeft van praten via onderbuikgevoelens. Knevel zou een draadje van een gebreide trui lostrekken, en straks hebben we alleen nog het bolletje wol. Weg trui. Weg merk EO, weg scheppingsgeloof? Hier kan ik niet zoveel mee. Ik wil niet heel theologisch gaan zitten doen, maar je kunt de huidige doordenking van schepping en evolutie niet plakken op de vrijzinnigheidsgolf van eerdere periodes. Dit gaat niet over een afscheid van de Schepper of het lostrekken van christelijk geloof. Of is dit wat een aantal mensen wensen? Zodat de discussie in de meer als orthodox bekend staande groepen voor hen geruststellend vergelijkbaar wordt met hun eigen keuzes destijds? Ik kan het mishebben, maar het lijkt er even op.

Precies waar de bijdrage van Knevel zijn persoonlijke beleving raakt, slaat Eugene Roorda de plank mis: Andries mag wel twijfelen, maar niet als hij publiek optreedt. Wie zelf het dagboek leest van Knevel raakt onder de indruk van zijn persoonlijke zoektocht als christen. Hij bewijst de EO en velen daarbuiten mijns inziens een grote dienst als hij juist als voorman van de EO zich persoonlijk zo bloot geeft. Voor wie het nog niet weet: christelijk geloof hangt juist samen met vragen durven toelaten. Met twijfel, met zoeken en persoonlijke existentie. Dat komt heel dichtbij voor mensen die wel geloven maar van zichzelf niet mogen twijfelen. Het komt minstens zo dichtbij als je op een rationele manier dacht zowel geloof als twijfel te boven te zijn, of als je al afscheid nam van het bijbels verhaal. Wat bij alle commotie van mij best meer voor het voetlicht mag komen te staan is dat iemand als Andries Knevel misschien wel de grootste schok veroorzaakt door een combinatie van twee elementen: hij leeft vanuit een diepe ontmoeting met God en Jezus en tegelijk staat hij in de ontmoeting met alle vragen van deze tijd werkelijk open voor het menselijke. Daar wordt het spannend en in die spanning heeft het christelijk geloof altijd enorme groei doorgemaakt omdat het daar ooit ook begonnen is. Voor de liefhebber de restart van het scheppingsverhaal vanuit Johannes 1 (The Message):

The Word was first,
the Word present to God,
God present to the Word.
The Word was God,
in readiness for God from day one.
Everything was created through him;
nothing – not one thing! –
came into being without him (…)
The Word became flesh and blood,
and moved into the neighborhood.
We saw the glory with our own eyes,
the one-of-a-kind glory,
like Father, like Son,
Generous inside and out,
true from start to finish.

Niemand heeft er in de vingers van mijn geloof gebeten. Ik voel me des te meer aangeraakt en weet dat ik als twijfelend, falend en zoekend christen dit wil: durven te leven in de vrijheid en verantwoordelijkheid die ik kreeg uit handen van mijn Schepper.

Is het merk EO beschadigd? Die vraag mag de EO de komende tijd zelf beantwoorden. Maar als het christelijk geloof niet is beschadigd, wat dan wel?